Author: Институт перевода Библии
Date: 2023-10-13T21:36:05.437325+00:00

Саҥа Кэс Тыл: Арыллыы

Саҥа Кэс Тыл: Арыллыы

1. Саҥа Кэс Тыл

1. Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

2. Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

3. Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

4. ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

Саҥа Кэс Тыл

Саҥа Кэс Тыл

1. Аан тыл

2. Библия кинигэлэрин кылгатыллыбыт ааттара

1. Арыллыы

Библия тылбааһын Института

Москва, 2017

ISBN 978-5-93943-255-9 © Институт перевода Библии, 2008, 2017

Аан тыл

Аан тыл[1]

Бу Таҥара үөрэҕин Саҥа Кэс Тылын сахалыы кинигэтин тутан олорор үтүө дьоммун ис сүрэхпиттэн эҕэрдэлиибин!

Сахалар былыргы төрүттэрэ Тэнгри диэн биир Таҥара баарын билэллэр эбит. Онон нуучча дьоно 1632 сыллаахха кэлэн «Лена остуруогун», ол иһигэр чочуобунаны туппуттарыгар, кинилэр бэрт сотору сулууспаҕа сылдьар, сүрэхтэнэр, бэргэһэлэнэр буолбуттар. Холобур, Семен Дежнев 1640 сыллаахха Бороҕон сахатын кыыһын Абакайааданы бэргэһэлээбит. XVII үйэҕэ, 1663 сыллаахха Якутскай куоракка Спасскай манастыыр, 1708 сыллаахха Троицкай Собор тутуллубуттар, улуустар, нэһилиэктэр аайы чочуобуналар, Таҥара Дьиэлэрэ оҥоһуллубуттар. Холобур, 1700 сыллаахха Индигир өрүс үрдүгэр Зашиверскайга эриэккэстэй бэйэлээх Спасскай храм тутуллубут. Бу кэнниттэн 1812–1819 сылларга аҕабыыттар саха алпаабытын оҥорон, Таҥара үөрэҕин сахалыы тылбаастаан кинигэнэн таһаарыыны саҕалаабыттар. Революция буолуор диэри Таҥара үөрэҕин уонна сулууспатын 50-ча кинигэтэ бэчээттэммит, ол иһигэр Сибэтиэй Евангелие 3 төгүл тахсыбыт. Улуу миссионердар Святитель Иннокентий Вениаминов, епископ Дионисий (Хитров) уонна протоиерей Димитриан Попов суруга-бичигэ суох саха тылын сайдыытыгар бастакы тулхадыйбат акылааты уурсубуттар, хараҥаҕа олорбут норуоту Таҥара абыраллаах сырдыгар кытыарбыттар. Кинилэр сүҥкэн өҥөлөрүн биһиги саха дьоно улаханнык кэриэстиибит.

Онтон араас кэрдиис кэмнэр ааспыттарын кэннэ, бу 2004 сылга, биһиги үөрүүбүтүгэр, Саҥа Кэс Тыл сахалыы аан бастаан толору тылбаастанан күн сырдыгын эмиэ көрөн кэллэ. Биллэр күчүмэҕэйдэрдээх билиҥҥи кэмҥэ саха норуотугар бу сыаната биллибэт күндү духуобунай бэлэх буолар. Маннык күндү бэлэҕи тэрийэн оҥордо Москватааҕы Библия тылбааһын Института (директор – доктор Марианна Беерле-Моор). Бу институт бары үлэһиттэригэр биһиги махталбыт улахан.

Киһи аймах олоҕор эркээйи буолбут Саҥа Кэс Тыл муудараһын, үрдүк поэзиятын атын тылынан биэрэр уустугун, улахан эппиэттээҕин ким барыта өйдүүрэ буолуо. Ол да буоллар бу судургута суох сорук саха тыллаахха кэбэҕэстик өйдөнөр, дууһатыгар тиийэр гына ис киирбэхтик, тупсаҕайдык уонна талааннаахтык толорулунна диэн мин тус бэйэм киэн тутта, үөрэ саныыбын. Саха литературнай тылын сайдыытыгар бу Саҥа Кэс Тыл тылбааһа биир бэлиэ, боччумнаах хардыы буолан, саха тыла «муора курдук бастар бараммат баайын» илэ-бодо көрдөрүүһү.

Икки тыһыынча сыл анараа өттүгэр былыргы грек тылынан суруллубут Сибэтиэй Евангелие сахалыы тахсыыта сүдү суолталаах. Саха дьоно Айыы Тойон Таҥараларын үөрэҕин ис сүрэхтэриттэн ылыннахтарына эрэ, Таҥараны билэн, бары куһаҕан дьаллыктан босхолонон, аньыыттан ырааһыран, Кини ыҥырар эйэлээх, тапталлаах, сырдык кэскиллээх олоҕор тиийиэхтэрэ.

Улуу миссионердар сүүстэн тахса сыллааҕыта тоҥ хаарга үктээбит ыллыктарын салгыы солоон иһэр архиепископ Гермаҥҥа, бу тылбаас үлэтин көҕүлээбитин, бары өттүнэн көмөлөспүтүн иһин, биһиги аман өс алгыспытын холбуубут.

Бу кинигэ тахсыытыгар үлэлээтилэр: консультант, доктор Дэвид Джон Кларк (Англия, Холбоһуктаах Библейскэй Уопсастыбалар), богословскай редактор, тылбаасчыт Саргылана Леонтьева, филологическай редактор, доктор Николай Ефремов, тылбаасчыттар Мария Алексеева, Аита Шапошникова, Светлана Егорова-Джонстон, Валерий Бурцев. Кинилэргэ бука барыларыгар барҕа махтал буоллун. Кинигэ художнига Иван Поповка, Олох аал луук маһын уруһуйдаабыт Кая Леонтьеваҕа уонна тылбаас уустук үлэтигэр ис сүрэхтэриттэн көмөлөспүт бары үтүө дьоммутугар истиҥ махталбытын тиэрдэбит.

Саҥа Кэс Тыл литературнай редактора

Дмитрий Сивцев-Суорун Омоллоон

* * *

Саҥа Кэс Тыл уонна Эргэ Кэс Тыл кинигэлэрэ холбуу Сибэтиэй Суруйуулар эбэтэр Библия диэн ааттаналлар.

Саҥа Кэс Тыл грек тылынан суруллубут 27 кинигэттэн, оттон Эргэ Кэс Тыл еврей тылынан суруллубут 39 кинигэттэн тураллар. Сорох сиэркэптэр Эргэ Кэс Тылга грек тылынан суруллубут өссө хас да кинигэни эбии киллэрэллэр.

Былыргы еврей тылынан суруллубут Эргэ Кэс Тылга Айыы Тойон Таҥара сири-халлааны, киһини айбытын, киһи аньыыны оҥорон Кинини кытта эйэтин сүтэрбитин уонна Таҥара киһини бырастыы гына кэлэригэр киһи аймаҕы хайдах өр кэм устата бэлэмнээбитин туһунан кэпсэнэр.

Оттон Саҥа Кэс Тыл биһиги эрабыт бастакы үйэтин иккис аҥаарыгар былыргы грек тылынан суруллубута. Бу хомуурунньукка түөрт Евангелие, Сибэтиэй Апостоллар Дьайыылара, Апостоллар илдьит суруктара уонна Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы киирэллэр. Евангелиелары барыта түөрт ааптар суруйбут: Матфей, Марк, Лука уонна Иоанн. Бу Иисус Христос сирдээҕи олоҕун араас түгэннэрин сырдатар түөрт кинигэ бэйэ-бэйэлэригэр майгыннаспат истииллээхтэр. Сибэтиэй Апостоллар Дьайыыларыгар Айыы Тойон Халлааҥҥа барыыта, Сибэтиэй Тыын үөһэттэн түһүүтэ итиэннэ Рим империятын бары муннуктарыгар маҥнайгы христианнар түмсүүлэрин – сиэркэптэрин үөскээһинэ кэпсэнэр.

Саҥа Кэс Тылга барыта сүүрбэ биир илдьит сурук киирэр. Бу христианнарга туһуламмыт суруктары сибэтиэй Апостоллар Павел, Иоанн, Петр, Иаков уонна Иуда суруйбуттар. Еврейдэргэ суруллубут илдьит сурук ааптара чопчу биллибэт эрээри, былыргы христианскай үгэскэ олоҕуран, Павел Апостол буолуон сөп диэн сабаҕалыыллар. Апостоллар итэҕэл бары өрүттэрин ырытан, Иисус Христос үөрэҕин толору быһааран, христианнарга араас тыын суолталаах ыйыылары биэрэллэр.

Саҥа Кэс Тыл бүтэһик кинигэтэ – Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы (грек. Апокалипсис) – инникини өтө көрөр, төлкөлүүр, киһиэхэ эрэли биэрэр кинигэ. Сибэтиэй Иоанн уус-уран тылынан кэнэҕэски киһи аймах уустук олоҕун арыйан көрдөрөр уонна эйэ-ил, кырдьык, дьол олохсуйар саҥа сирэ-халлаана айылларын кэпсиир. Бу урут сахалыы тылбаастамматах кинигэ.

Биһиги тылбааспыт синодальнай тылбааска төрүт буолбут былыргы грек омук тылынан суруллубут тиэкискэ олоҕурар. Бу тиэкис бары аныгы тылбаастар төрүттэрин – Барбара Аланд, Курт Аланд, Иоганнес Каравидопулос, Карло М. Мартини уонна Брюс М. Метцгер редакцияларынан төрдүһүн тахсыбыт былыргы греческэй тиэкистэри – кытта сөп түбэһиспэт түгэннэрдээх. Олору үксүлэрин кинигэ сирэйин алын өттүгэр бэлиэтээтибит.

Бу былыргы грек тылынан суруллубут Саҥа Кэс Тыл сахалыы тылбааһын биһиги инникитин өссө чочуйар, тупсарар, көннөрөр соруктаахпыт. Онон ытыктабыллаах ааҕааччыларбыт бэйэлэрин санааларын биһигини кытта үллэстэллэрэ буоллар, сөптөөҕүн көрөн, кэлин кинигэ саҥалыы тахсыытыгар махталы кытта туһаныа этибит. Биһиги аадырыспыт:

Институт перевода Библии

101000 Россия, Главпочтамт Москва, а/я 360.

Библия тылбааһын Института тылбаасчыттарга, редактордарга уонна бу кинигэ тахсарыгар көмөлөспүт дьоҥҥо бука барыларыгар махтанар.

Библия тылбааһын Института

Библия кинигэлэрин кылгатыллыбыт ааттара

БИБЛИЯ КИНИГЭЛЭРИН КЫЛГАТЫЛЛЫБЫТ ААТТАРА

Ветхий Завет [2]

Быт – Бытие

Исх – Исход

Лев – Левит

Числ – Числа

Втор – Второзаконие

Нав – Книга Иисуса Навина

Суд – Книга Судей Израилевых

Руфь – Книга Руфь

1 Цар – Первая книга Царств

2 Цар – Вторая книга Царств

3 Цар – Третья книга Царств

4 Цар – Четвертая книга Царств

1 Пар – Первая книга Паралипоменон

2 Пар – Вторая книга Паралипоменон

Езд – Книга Ездры

Неем – Книга Неемии

Есф – Книга Есфирь

Иов – Книга Иова

Пс – Псалтирь

Притч – Притчи Соломона

Еккл – Книга Екклесиаста, или Проповедника

Песн – Песнь песней Соломона

Ис – Книга пророка Исайи

Иер – Книга пророка Иеремии

Плач – Плач Иеремии

Иез – Книга пророка Иезекииля

Дан – Книга пророка Даниила

Ос – Книга пророка Осии

Иоиль – Книга пророка Иоиля

Ам – Книга пророка Амоса

Авд – Книга пророка Авдия

Иона – Книга пророка Ионы

Мих – Книга пророка Михея

Наум – Книга пророка Наума

Авв – Книга пророка Аввакума

Соф – Книга пророка Софонии

Агг – Книга пророка Аггея

Зах – Книга пророка Захарии

Мал – Книга пророка Малахии

Саҥа Кэс Тыл

Мф – Матфейтан Сибэтиэй Евангелие

Мк – Марктан Сибэтиэй Евангелие

Лк – Лукаттан Сибэтиэй Евангелие

Ин – Иоантан Сибэтиэй Евангелие

Апос – Сибэтиэй Апостоллар Дьайыылара

Иак – Иаков Апостол илдьит суруга

1 Пет – Петр Апостол бастакы илдьит суруга

2 Пет – Петр Апостол иккис илдьит суруга

1 Ин – Иоанн Апостол бастакы илдьит суруга

2 Ин – Иоанн Апостол иккис илдьит суруга

3 Ин – Иоанн Апостол үһүс илдьит суруга

Иуд – Иуда Апостол илдьит суруга

Рим – Рим христианнарыгар илдьит сурук

1 Кор – Коринф христианнарыгар бастакы илдьит сурук

2 Кор – Коринф христианнарыгар иккис илдьит сурук

Гал – Галатия христианнарыгар илдьит сурук

Эф – Эфес христианнарыгар илдьит сурук

Флп – Филиппы христианнарыгар илдьит сурук

Кол – Колосс христианнарыгар илдьит сурук

1 Фес – Фессалоника христианнарыгар бастакы илдьит сурук

2 Фес – Фессалоника христианнарыгар иккис илдьит сурук

1 Тим – Тимофейга бастакы илдьит сурук

2 Тим – Тимофейга иккис илдьит сурук

Тит – Титкэ илдьит сурук

Флм – Филимоҥҥа илдьит сурук

Евр – Еврейдэргэ илдьит сурук

Арыл – Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы

[1] Бу аан тылы Д.К.Сивцев – Суорун Омоллоон Саҥа Кэс Тыл маҥнайгы тахсыытыгар (Библия тылбааһын Института, Москва, 2004) анаан суруйбута.

[2] Ветхий Завет – Эргэ Кэс Тыл кинигэлэрэ сахалыы толору тылбаастана иликтэрин быһыытынан ааттарын нууччалыы биэрдибит.

Арыллыы

Арыллыы

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

1

СИБЭТИЭЙ ИОАҤҤА АРЫЛЛЫЫ

Аан тыл

1^1Сотору кэминэн туох буолуохтааҕын кулуттарыгар биллэрээри Таҥара биэрбитин Иисус Христос арыйан көрдөрбүтүн туһунан кинигэ. Кини ону барытын Аанньалынан ыытан, кулутугар Иоаҥҥа биллэрбитэ+. 2Онон Иоанн Таҥара тылын, Иисус Христос туоһулаабыт кырдьыгын – тугу көрбүтүн барытын кэрэһилээн суруйда+. 3Бу билиҥҥини да, кэнэҕэһи да төлкөлүүр тыллары ааҕар киһи уонна кини ааҕарын истэн бу кинигэҕэ суруллубуту тутуһааччылар алгыстаахтар. Болдьохтоох кэм кэлэрэ чугаһаата+.

Асиятааҕы сэттэ сиэркэпкэ эҕэрдэ

4-5Асиятааҕы сэттэ сиэркэпкэ Иоантан:

билигин да баар, урут да баар, кэлиэхтээх Таҥараттан уонна Кини бүрүстүөлүн иннигэр сылдьар сэттэ тыынтан итиэннэ сир ыраахтааҕыларын Улуу Баһылыгыттан, өлбүттэртэн бастакынан тиллибит кырдьыктаах туоһу Иисус Христостан эһиэхэ Таҥара илгэлээх үтүөтэ, илэ-эйэтэ тосхойо туруохтун! Киниэхэ, биһигини таптаан аньыыбытыттан-харабытыттан Бэйэтин Хаанынан сууйбукка[*],+
6Аҕатыгар Таҥараҕа анаан биһигини ыраахтааҕы, Таҥара үлэһитэ дьон оҥорбукка, үйэттэн үйэҕэ албан аат буолуохтун, Кини былааһа үйэлэр тухары туругура туруохтун! Аминь+.

7«Көр бу, Кини былыты кытта кэлэн иһэр! Харахтаах эрэ барыта, бэл Кинини хараҕалыы аспыттар кытта, Кини кэлэрин көрүөхтэрэ; сир норуота барыта Кини иннигэр ытаан-соҥоон айманыаҕа». Дьиҥ чахчы оннук буолуоҕа, аминь.

8«Мин Альфабын уонна Омегабын, төрүппүн итиэннэ бүтэр уһукпун»[*], – диир билигин да, урут да баар, кэлиэхтээх Айыы Тойон, Барытын Тутан Олорооччу.

Христоһу көрүү

9Мин, Иоанн, эһигини кытта бииргэ Иисус Христос туһугар эрэйдэнэр, Кини Саарыстыбатыгар кыттыгастанар, Киниэхэ тулуурдаахтык эрэнэр убайгыт, Таҥара тылын уонна Иисус Христоһу кэрэһиттээбитим иһин, Патмос диэн арыыга көскө ыытыллыбытым+. 10Айыы Тойон күнүгэр Сибэтиэй Тыын миэхэ сайан, кэннибэр турба дорҕоонун санатар улахан саҥаны истибитим: «Мин Альфабын уонна Омегабын, Бастакыбын уонна Тиһэхпин[*]+. 11Тугу көрөргүн барытын кинигэҕэ суруйан Асиятааҕы сэттэ сиэркэпкэ: Эфескэ, Смирнаҕа, Пергамҥа, Фиатираҕа, Сардиска, Филадельфияҕа уонна Лаодикияҕа – ыыт», – диэбитэ ол саҥа.

12Ким миигинниин кэпсэтэрин көрөөрүбүн эргиллибитим – арай умайа турар сэттэ кыһыл көмүс сибэтиилинньик көстүбүтэ;+
13сэттэ сибэтиилинньик быыһыгар бэрбээкэйигэр тиийэр уһун таҥастаах, кыһыл көмүс өҥнөөх таҥаһынан түөһүн курдуу бааммыт Киһи Уолугар майгыннаах баара+. 14Баттаҕа үрүҥ бараан түүтүнүү хаар маҥан этэ, хараҕа умайар уот төлөнүн санатара;+
15атаҕа кыһаҕа уһаарыллыбыт боруонса курдуга; куолаһа күүстээх күрүлгэн уута күрүлүүрүн санатара; 16уҥа илиитигэр сэттэ сулуһу тутан турара, уоһугар икки өттүнэн биилээх уһуктаах батастааҕа; сирэйэ халлаан оройугар турар күлүмнэс күн курдуга+.

17Мин Кинини көрөн, өлбүттүү атаҕын аттыгар охтон түспүтүм. Кини, уҥа илиитин үрдүбэр ууран баран, эппитэ: «Куттаныма. Мин Бастакыбын уонна Тиһэхпин,+
18үйэттэн үйэлэр тухары баарбын. Өлбүтүм гынан баран, көр бу, аны үйэлэр тухары тыыннаахпын, аминь; аад уонна өлөр өлүү саарыстыбатын күлүүһүн тыла Миэхэ баар+. 19Онон тугу көрбүккүн, уонна билигин баары да, бу кэнниттэн туох буолуохтааҕын да барытын суруй. 20Мин уҥа илиибэр көрбүт бу сэттэ сулуһуҥ итиэннэ сэттэ кыһыл көмүс сибэтиилинньик кистэлэҥ суолталара маннык: сэттэ сулус сэттэ сиэркэп Аанньаллара буолаллар, оттон бу көрбүт сэттэ сибэтиилинньигиҥ сэттэ сиэркэп буолар».

2

Эфескэ илдьит

2^1Эфес[*] сиэркэбин Аанньалыгар суруй:

«Уҥа илиитигэр сэттэ сулуһу Тутан Турааччы, сэттэ кыһыл көмүс сибэтиилинньик быыһынан Хаамааччы маннык этэр:+
2Эн бары дьайыыгын, сыралаах үлэҕин, кытаанах тулуургун билэбин; содур дьону кыайан тулуйбаккын, Апостол буолбатах эрээрилэр, Апостолларбыт дэнээччилэри тургутан көрөн, сымыйаларын арыйбыккын эмиэ билэбин+. 3Эн эрэйи эҥээргинэн тэлэҥҥин, бөҕө тулуурдаммытыҥ, Мин аатым туһугар элбэх сыраҕын биэрэн туран үлэлээбитиҥ, ол үрдүнэн эр сэниэҥ эстибэтэҕэ. 4Арай биири утарардаахпын: эн маҥнайгы тапталгын сүтэрдиҥ. 5Онон хантан түспүккүн өйдөө, уонна аньыыгын-буруйгун билинэҥҥин, маҥнай утаа оҥорбут дьайыыларгын оҥор. Аньыыгын билинэн кэмсиммэтэххинэ, бэрт сотору эйиэхэ тиийэммин, сибэтиилинньиккин турар сириттэн сыҕарытыам. 6Ол эрээри хайгыырдаахпын: эн эмиэ Мин курдук николаиттар дьайыыларын абааһы көрөҕүн.

7Тыын сэттэ сиэркэпкэ тугу этэрин истэр кулгаахтаах иһиттэҕэ буолуохтун. Кыайыылаахха Таҥара ырайыгар үүнэн турар олох Аал луук маһын отонуттан сиирин көҥүллүөм»+.

Смирнаҕа илдьит

8Смирна[*] сиэркэбин Аанньалыгар суруй:

«Бастакы уонна Тиһэх, өлөн баран Тиллибит маннык этэр:+
9Эн бары дьайыыгын, эрэйи-муҥу көрөргүн, дьадаҥыгын (дьиҥэр эн баайгын), иудейдарбыт дэнээччилэр эйигин холуннаралларын билэбин; кинилэр иудейдар буолбатахтар, сатана муспут дьонноро буолаллар+. 10Тулуйуохтаах эрэйгиттэн куттаныма. Адьарай эһигини холоон көрөөрү, сороххутун хаайыыга бырахтарыаҕа. Уон күн устата эһиги эрэйи-муҥу көрүөххүт. Өлүөххэр диэри, Миэхэ бэриниилээх буол, оччоҕо Мин эйиэхэ кыайыыҥ иһин Олох мэнньиэһин биэриэҕим+.

11Тыын сэттэ сиэркэпкэ тугу этэрин истэр кулгаахтаах иһиттэҕэ буолуохтун: кыайыылаахха иккиһин өлөр куттал суоһаабат»+.

Пергамҥа илдьит

12Пергам[*] сиэркэбин Аанньалыгар суруй:

«Икки өттүнэн сытыы биилээх батастаах манныгы этэр:+
13эн бары дьайыыгын билэбин. Төһө да эн сатана бүрүстүөлэ турар сиригэр олордоргун, Мин ааппын түһэн биэрбэтэҕиҥ, бэл эһиэхэ – сатана олорор сиригэр – эрэллээх кэрэһиппин Антипаны өлөрбүт күннэригэр Миэхэ итэҕэлгиттэн аккаастамматаҕыҥ. 14Ол гынан баран утарардаахпын: Израиль уолаттарын аньыыга уккуйар туһуттан, кинилэри эмэгэккэ туттуллубут аһы аһыырга, содурдук быһыыланарга кучуйардыы Валаагы үөрэппит Валаам үөрэҕин тутуһааччылар итиннэ эйиэхэ бааллар+. 15Ону сэргэ, Мин абааһы көрөрбүн, николаиттар үөрэтиилэрин тутуһааччылар эмиэ эйиэхэ бааллар+. 16Аньыыгын билин; билиммэтэххинэ, бэрт сотору эйиэхэ тиийэммин уоспар баар батаһынан кинилэри кытта кыргыһыам+.

17Тыын сэттэ сиэркэпкэ тугу этэрин истэр кулгаахтаах иһиттэҕэ буолуохтун: кыайыылаахха кистэммит мааннаттан амсатыам, саҥа аат суруллан сылдьар үрүҥ тааһын туттарыам; тааһы ылар киһиттэн ураты атын ким да ол ааты билбэт»+.

Фиатираҕа илдьит

18Фиатира[*] сиэркэбин Аанньалыгар суруй:

«Умайар уот төлөнүн курдук харахтаах, күлүмүрдэс боруонса курдук атахтаах Таҥара Уола маннык этэр:+
19эн бары дьайыыгын, тапталгын, үлэҕин, итэҕэлгин, кытаанах тулуургун итиэннэ кэлиҥҥи дьайыыларыҥ маҥнайгыларгынааҕар ордук улаханнарын билэбин. 20Ол эрээри утарардаахпын: пророкпун дэнэр Иезавель диэн дьахтар Мин кулуттарбын муннаран содурдук быһыыланарга, кэрэх аһылыгар эмэгэккэ туттуллубут аһы аһыырга үөрэтэрин бопсубаккын+. 21Содур быһыытын билинэригэр бириэмэ биэрбитим үрдүнэн, билиммэтэ+. 22Онон кинини ыарыһах гынан, ороҥҥо-тэллэххэ быраҕыам, оттон аньыыны оҥорсубут дьонун, кини содур дьайыыларыттан тэйбэтэхтэринэ, улуу кутурҕаҥҥа тиксэриэм. 23Оҕолорун эмиэ имири эһитэлиэм; оччоҕо сиэркэп эрэ барыта Мин киһи сүрэҕин-быарын Курдат Көрөөччү буоларбын билиэҕэ. Хас биирдиигитигэр тугу оҥорбуккутунан көрөн төлүөм+.

24Оттон эһиэхэ уонна Фиатираҕа баар атын дьоҥҥо, ити үөрэҕи батыспатахтарга, „сатана дириҥ далайа“ диэн тугу ааттыылларын билбэтэхтэргэ, этэбин: атын ханнык да сүгэһэри эһиэхэ сүктэриэм суоҕа; 25арай кэлиэхпэр диэри, туох баардааххытын ыһыктымаҥ+.

26Кыайыылаахха, тиһэҕэр диэри Мин көҥүлбүн толорооччуга, норуоттары баһылыыр былааһы биэриэҕим+. 27Оччоҕо кинилэри тимир торуосканан салайыаҕа, туой көһүйэлэри тоҕута сынньар курдук, үлтүрүтүөҕэ. Норуоттары баһылыыр былааһы Мин Аҕабыттан хайдах ылбыппыный да, кыайыылаахха эмиэ ол курдук биэриэҕим; 28итиэннэ киниэхэ сарсыардааҥҥы сулуһу туттарыаҕым. 29Тыын сэттэ сиэркэпкэ тугу этэрин истэр кулгаахтаах иһиттэҕэ буолуохтун»+.

3

Сардиска илдьит

3^1Сардис[*] сиэркэбин Аанньалыгар суруй:

«Таҥара сэттэ тыынын кытта сэттэ сулуһу Тутан Турааччы маннык этэр: эн бары дьайыыгын билэбин – тыыннаах курдук ааттааххын-суоллааххын эрээри, дьиҥэр, өлбүккүн+. 2Мин көрдөхпүнэ, эн суолуҥ-ииһиҥ Таҥарам иннигэр эҥкилэ суох буолбатах эбит. Онон уһугун, туох ордон хаалбытын ситэри өлө илигинэ, бөҕөргөт. 3Тугу ылыммыккын, тугу истибиккин өйдөө; ону барытын тутуһан туран аньыыгын билин. Уһуктубатаххына, уоруйах курдук сэрэппэккэ, тиийиэҕим; хайа кэмҥэ тиийэрбин билиэҥ да суоҕа+.

4Ол эрээри итиннэ эйиэхэ, Сардиска, таҥаһын киртиппэтэх хас да киһи баар; кинилэр толору холоонноох дьон быһыытынан Миигин кытта үрүҥ таҥастаах хаамсыахтара+. 5Кыайыылаах үрүҥ таҥаһы таҥныаҕа; Мин кини аатын-суолун олох кинигэтиттэн сотуом суоҕа, кини аатын Аҕам иннигэр, Аҕам Аанньалларын иннилэригэр бигэргэтиэҕим+.

6Тыын сэттэ сиэркэпкэ тугу этэрин истэр кулгаахтаах иһиттэҕэ буолуохтун»+.

Филадельфияҕа илдьит

7Филадельфия[*] сиэркэбин Аанньалыгар суруй: «Сибэтиэй, Кырдьыктаах, Давид күлүүһүн тылын Илдьэ Сылдьааччы, (Кини аспытын – ким да сабыа суоҕа, саппытын – ким да аһыа суоҕа) этэр: 8Эн бары дьайыыгын билэбин; көр бу, Мин эйиэхэ ааны тэлэччи астым, ким да бу ааны төттөрү сабар кыаҕа суох; күүһүҥ кыра да буоллар, Мин этэр тылбын тутустуҥ, Мин ааппыттан аккаастамматыҥ. 9Бу, сатана муспут дьонун, иудейдарбыт дэнээччилэри (дьиҥэр, кинилэр иудейдар буолбатахтар, сымыйалара), көр бу, кэлэн атаххар сүгүрүйэр оҥортоотохпуна, Мин эйигин таптыырбын билиэхтэрэ+. 10Тулуурдаах буол диэн эппиппин толорбутуҥ иһин, сир үрдүгэр олорооччулары барыларын тургутаары, бүтүн аан дойдуга ааҥнаан кэлэр ыарахан кэмҥэ Мин эйигин араҥаччылыам+. 11Көр бу, Мин сотору кэлиэм; онон ким да эйигиттэн мэнньиэскин мүччү туттаран ылбатын туһугар, туох баардааххын ыһыктыма+. 12Кыайыылааҕы Таҥарам Дьиэтин тирэх баҕаната оҥостуоҕум, оччоҕо кини онтон хаһан даҕаны киэр тахсан барыа суоҕа. Мин киниэхэ Таҥарам аатын уонна халлаантан Таҥарабыттан түһэр Таҥарам куоратын, саҥа Иерусалим аатын итиэннэ Бэйэм саҥа ааппын суруйуом+.

13Тыын сэттэ сиэркэпкэ тугу этэрин истэр кулгаахтаах иһиттэҕэ буолуохтун»+.

Лаодикияҕа илдьит

14Лаодикия[*] сиэркэбин Аанньалыгар суруй:

«Эрэллээх, дьиҥ кырдьыктаах Туоһу, Таҥара тугу айбытын барытын төрдө-төрүөтэ Аминь маннык этэр:+
15эн бары дьайыыгын билэбин: эн тымныыта да, итиитэ да суоххун. Оо, арай тымныы дуу, итии дуу эбитиҥ буоллар! 16Ону баара сылааскын эрэ, итиитэ да, тымныыта да суоххун, онон Мин эйигин уоспуттан төлө ыһан таһаарыам. 17„Баайбын, дэлэйдик олоробун, аны туохпунан да тутайбаппын“, – дэнэҕин даҕаны, дьиҥэр, дьоло суоххун, муҥнааххын, дьадаҥыгын, хараҕа суоххун, сыгынньаххын билбэккин+. 18Онон байар туһугар Миигиттэн уокка ыраастаммыт кыһыл көмүһү, уонна таҥнаргар, сыгынньах сылдьарыҥ көстөн саакка-суукка киирбэтиҥ туһугар, маҥан таҥаһы атыылаһаргар, көрөр туһугар хараххын мааһынан сотторгор сүбэлиибин+. 19Таптыыр дьоммун, итэҕэстэрин көрдөрөн туран, дьарыйабын, онон дьаныардаах буол, аньыыгын билин+. 20Бу кэлэн ааҥҥытын тоҥсуйа турабын; ким Мин саҥабын истэн аанын аспыкка дьиэтигэр киирэммин, киэһээҥҥи аһылыгар олорсуом, кини эмиэ Миигин кытта бииргэ олорсуо+. 21Кыайыылааҕы Бэйэбин кытта бүрүстүөлбэр олордуом; Мин кыайан-хотон Аҕабын кытта, Аҕам бүрүстүөлүгэр олорбутум курдук, кыайыылаах эмиэ Миигинниин бииргэ олорсуо+.

22Тыын сэттэ сиэркэпкэ тугу этэрин истэр кулгаахтаах иһиттэҕэ буолуохтун»+.

4

Иоанн бүрүстүөлгэ олорор Таҥараны көрөр

4^1Бу кэнниттэн көрбүтүм, арай халлааҥҥа аан аһыллан турара. Били урут истибит турба дорҕоонун санатар саҥам эмиэ иһиллэн: «Манна үөһэ таҕыс, бу кэнниттэн туох буолуохтааҕын эйиэхэ көрдөрүөм», – диэн ыҥырбыта+. 2Сонно миэхэ Сибэтиэй Тыын сайбытыгар, мин халлааҥҥа бүрүстүөл турарын уонна ол бүрүстүөлгэ Ким эрэ олорорун көрбүтүм+. 3Бүрүстүөлгэ Олорооччу яспис уонна сардис сарыалынан сыдьаайа сырдыыра, бүрүстүөлү тула кустук түһэн изумруд өҥүнэн суһумнуура. 4Көрдөхпүнэ, тулатыгар өссө сүүрбэ түөрт бүрүстүөл турара, ол бүрүстүөллэргэ сүүрбэ түөрт ытык кырдьаҕас олороро. Кинилэр үрүҥ таҥастаахтара, төбөлөрүгэр кыһыл көмүс мэнньиэстээхтэрэ+. 5Бүрүстүөлтэн чаҕылҕан чаҕылыйара, этиҥ этэрэ, саҥа-иҥэ иһиллэрэ. Бүрүстүөл иннигэр Таҥара сэттэ тыына буолар сэттэ сибэтиилинньик умайа турара,+
6курустаал курдук дьэп-дьэҥкир өстүөкүлэ муора килбэйэ сытара; бүрүстүөл ортотугар да, тулатыгар да – иннигэр-кэннигэр элбэх харахтаах түөрт харамай баара+.

7Бастакы харамай хахайга, иккис харамай оҕуска майгынныыра, үһүс киһи курдук сирэйдээҕэ, төрдүс көтөн иһэр хотойу санатара. 8Бу түөрт харамай биирдии бэйэлэрэ эргиччи алталыы кынаттаахтара, ис өттүлэрэ бүтүннүү харах этэ. Кинилэр түүннэри-күннэри тохтоло суох: «Билигин да баар, урут да баар, кэлиэхтээх Айыы Тойон Таҥара, Барытын Тутан Олорооччу – сибэтиэй, сибэтиэй, сибэтиэй!» – диэн ыллыыллара.

9Харамайдар бүрүстүөлгэ Олорооччуну, үйэлэр тухары Тыыннааҕы айхаллаан, ытыктаан туран махтанан ыллаатахтарына, 10сүүрбэ түөрт ытык кырдьаҕас бүрүстүөлгэ Олорооччу иннигэр сөһүргэстии түһэн үйэлэр тухары Тыыннаахха сүгүрүйэллэрэ уонна мэнньиэстэрин устан бүрүстүөл иннигэр уура-уура этэллэрэ: 11«Дьиҥ сөп, Айыы Тойон, Эн албан ааты, үрдүк чиэһи ыларыҥ, модун кыаххын айхаллатарыҥ – барытын Эн айбытыҥ, барыта Эн көҥүлгүнэн баар буолбута, Эн көҥүлгүнэн айыллыбыта»+.

5

Сэттэ бэчээттээх кинигэ уонна Бараан Оҕото

5^1Бүрүстүөлгэ Олорооччу уҥа илиитигэр иһэ-таһа суруктаах, сэттэ сиринэн эпсэри бэчээттээх кинигэни көрбүтүм+. 2Онтон көрдөхпүнэ, арай биир сүдү күүстээх Аанньал: «Бу кинигэни бэчээтин көтүрэн арыйар кыахтаах ким баарый?» – диэн ньиргиэрдээх куолаһынан ыйыппыта. 3Онуоха халлааҥҥа да, сиргэ да, сир анныгар да бу кинигэни арыйан иһин көрөр кыахтаах ким да көстүбэтэҕэ. 4Кинигэни арыйан ааҕар, муҥ саатар иһигэр туох баарын көрөр кыахтаах ким да көстүбэтэҕиттэн мин уйа-хайа суох ытаабытым. 5Ытык кырдьаҕастартан биирдэстэрэ миэхэ туһаайан эппитэ: «Ытаама. Көр эрэ ол, Иуда аҕатын ууһуттан төрүттээх хахай, Давид силиһэ, кыайыылаах таҕыста, онон кини бу кинигэни арыйар, сэттэ бэчээтин төлөрүтэр кыахтаах»+.

6Онно көрө түспүтүм, арай бүрүстүөлү тула турар түөрт харамай уонна ытык кырдьаҕастар ортолоругар толук туттуллан өлөрүллүбүт курдук дьүһүннээх, сэттэ муостаах, Таҥара сири-дойдуну тилийэ ыыппыт сэттэ тыына буолар сэттэ харахтаах Бараан Оҕото турара+. 7Кини баран бүрүстүөлгэ Олорооччу уҥа илиититтэн кинигэни ылбыта. 8Кинигэни ылбытыгар түөрт харамай уонна сүүрбэ түөрт ытык кырдьаҕас Кини иннигэр сөһүргэстии түспүттэрэ; кинилэр хас биирдиилэрэ арфалаах уонна кыһыл көмүс иһиккэ толору кутуллубут үчүгэй сыттаах фимиамнаах этилэр (фимиам – сибэтиэйдэр[*] үҥүүлэрэ)+. 9Кинилэр хаһан да ыллана илик саҥа ырыаны ыллаабыттара: «Эн бааргын кинигэни ылар, бэчээтин төлөрүтэр Улуу Кыахтаах! Эн толук сиэртибэ буолбутуҥ, хас биирдии биис уустан, тылтан, норуоттан, омуктан биһигини[*] Таҥараҕа анаан Хааҥҥынан толуйбутуҥ,+
10Таҥарабытыгар анаан биһигини ыраахтааҕы, Таҥара үлэһитэ оҥорбутуҥ – онон биһиги сир үрдүгэр ыраахтааҕылыахпыт»[*]+.

11Онтон бүрүстүөл, түөрт харамай уонна ытык кырдьаҕастар тула көй элбэх Аанньал баарын көрбүтүм, саҥаларын-иҥэлэрин истибитим; ахсааннара үтүмэн-үгүс, аата-ахса биллибэт этэ+. 12«Сиэртибэҕэ бэриллибит Бараан Оҕото муҥутуур кыаҕы, балысхан баайы, муударай өйү, модун күүһү, үрдүк чиэһи, албан-ааты, алгыһы ылара сөрү-сөптөөх!» – дэһэр күүстээх саҥалара дуораһыйан иһиллэрэ+. 13Онтон иһиттэхпинэ, халлааҥҥа да, сиргэ да, сир анныгар да, муораҕа да баар – айыллыбыт эрэ барыта: «Бүрүстүөлгэ Олорооччуга уонна Бараан Оҕотугар үйэттэн үйэҕэ алгыс, үрдүк чиэс, албан аат буолуохтун, Кинилэр баһылыыр былаастара туругура туруохтун!» – диэн этэрэ+. 14Түөрт харамай эмиэ «Аминь!» дэспитэ, сүүрбэ ордугуна түөрт ытык кырдьаҕас сөһүргэстии түһэн үйэлэр тухары Тыыннаахха сүгүрүйбүтэ+.

6

Алта бэчээт

6^1Онтон көрбүтүм Бараан Оҕото сэттэ бэчээттэн бастакытын төлөрүтэн ылбыта, онуоха түөрт харамайтан биирдэстэрэ сүллэр этиҥ куолаһынан: «Кэлэҥҥин көр![*]» – диир саҥата иһиллибитэ+. 2Көрбүтүм – арай үүт маҥан ат кэлэн турара; ону миинэн олорооччу ох саалааҕа, киниэхэ төбөтүгэр мэнньиэс кэтэрпиттэрэ, онон кини кыайыылаах-хотуулаах сиэринэн өссө да кыайардыы-хотордуу тахсан барбыта.

3Онтон иккис бэчээти төлөрүппүтүгэр иккис харамай: «Кэлэҥҥин көр!» – диэн ыҥырар саҥатын истибитим. 4Онуоха кугас ат тахсан кэлбитэ; ол аты миинэн олорооччуга сиртэн эйэни мэлитэн ылар, дьону-сэргэни бэйэ-бэйэлэрин сэймэктэһиннэрэр көҥүл бэриллибитэ, илиитигэр сүүнэ улахан саабылаан батас туттарыллыбыта+.

5Онтон үһүс бэчээти төлөрүппүтүгэр үһүс харамай: «Кэлэҥҥин көр!» – диир саҥатын истибитим. Көрбүтүм – арай хара ат турара; ол аты миинэн олорооччу илиитигэр ыйааһын биэтэҥнии сылдьара. 6Иһиттэхпинэ, түөрт харамай быыһыттан: «Биир динарийга – мээрэй эрэ сэлиэһинэй, биир динарийга – үс мээрэй эрэ дьэһимиэн. Олива арыытын уонна виноград арыгытын көҕүрэтимэҥ», – диир саҥа иһиллибитэ+.

7Онтон төрдүс бэчээти төлөрүппүтүгэр төрдүс харамай: «Кэлэҥҥин көр!» – диир саҥатын истибитим. 8Көрбүтүм – арай күөх буурул ат турара, аты миинэн олорооччу аата «Өлөр Өлүү» диэн этэ, кинини үөдэн түгэҕэ батыһан иһэрэ; киниэхэ сир үрдүн түөрт гыммыттан биирин батаһынан кырган, суту сатыылатан, өлүүлээх сутулу туруоран, сир үрдүгэр баар адьырҕа кыылынан кыдыйтаран имири эһэр кыах бэриллибитэ.

9Онтон бэһис бэчээти төлөрүппүтүгэр сиэртибэнньик анныгар баар дьон дууһаларын көрбүтүм. Ол – Таҥара тылын биллэрбиттэрин, туоһулаабыттарын иһин, өлөрүллүбүт дьон дууһалара этэ+. 10Кинилэр: «Оо, Сибэтиэй, Кырдьыктаах Улуу Баһылык, хаһааҥҥа диэри бу сир үрдүгэр олорооччулары дьүүллээбэккин, биһиги хааммытын иэстэспэккин?» – диэн үөгүлэһэр саҥалара иһиллибитэ+. 11Онуоха хас биирдиилэригэр маҥан таҥаһы биэрбиттэрэ, итиэннэ бииргэ үлэлээбит дьонноро, биир итэҕэллээх бырааттара эмиэ өлөрүллэн, кинилэр ахсааннарын ситэриэхтэригэр диэри, кыратык кэтэһэ түһэллэригэр эппиттэрэ+.

12Онтон алтыс бэчээти төлөрүппүтүгэр көрбүтүм, арай сүдү күүстээх сир хамсааһына буолбута, күн өлөн кутурҕан таҥаһын курдук хараара өспүтэ, толору ый хаан курдук кытарбыта;+
13күүстээх тыал илигирэттэҕинэ, ситэ буспатах смоковница отоно сиргэ тохторун курдук, халлаан сулустара сиргэ сууллубуттара. 14Халлаан түрбэ курдук түүрүллэ түһээт, сүтэн хаалбыта, хас хайа, хас арыы барыта турар сириттэн халбарыйбыта+. 15Сир ыраахтааҕылара, үрдүк сололоохтор, баайдар, сэрии тойотторо, кыахтаахтар-күүстээхтэр итиэннэ кулут да, көҥүл да дьон – бары хайа хаспахтарыгар, хапчааннарыгар хорҕойон баран, 16хайаларга, сымара таастарга туһаайан: «Биһиги үрдүбүтүгэр сууллуҥ, биһигини бүрүстүөлгэ Олорооччу хараҕыттан, Бараан Оҕотун уоруттан саһыарыҥ! – диэн үөгүлэспиттэрэ. –+
17Кини уордайар улуу күнэ тирээн кэллэ; оо, ким ону тулуйуо баарай?»+

7

Израиль 144 000 киһитэ

7^1Бу кэнниттэн көрбүтүм – сир түөрт муннугар түөрт Аанньал, сиргэ да, муораҕа да, хайа да маска тыалырбатын диэн, сир түөрт тыалын тутан тураллара. 2Онтон тус илин диэкиттэн, күн тахсар сириттэн, атын Аанньал Тыыннаах Таҥара бэчээтин туппутунан, өрө дабайан иһэрин көрбүтүм. Кини сири, муораны буортулуур кыах бэриллибит түөрт Аанньалыгар туһаайан дорҕоонноох куолаһынан: 3«Таҥарабыт кулуттарын сүүстэригэр бэчээт ууруохпутугар диэри, сиргэ да, муораҕа да, маска да буортуну оҥорумаҥ», – диэн саҥаран дуораһыппыта+. 4Онтон иһиттэхпинэ, бэчээт бэлиэлээхтэр ахсааннара Израиль бары аҕатын сүүс түөрт уон түөрт тыһыынча киһи буолбута:

5Иуда ууһуттан уон икки тыһыынча киһи,

Рувим ууһуттан уон икки тыһыынча,

Гад ууһуттан эмиэ уон икки тыһыынча киһи,

6Асир ууһуттан уон икки тыһыынча,

Неффалим ууһуттан уон икки тыһыынча,

Манассия ууһуттан уон икки тыһыынча,

7Симеон ууһуттан уон икки тыһыынча,

Левий ууһуттан уон икки тыһыынча,

Иссахар ууһуттан уон икки тыһыынча,

8Завулон ууһуттан уон икки тыһыынча,

Иосиф ууһуттан уон икки тыһыынча,

Вениамин ууһуттан уон икки тыһыынча киһи бэчээттэммитэ.

Норуот аайыттан үтүмэн үгүс киһи

9Онтон көрбүтүм, арай ким да ситэн аахпат үтүмэн үгүс киһитэ хас биирдии омуктан, биис уустан, норуоттан, тылтан кэлэн бүрүстүөл уонна Бараан Оҕотун иннигэр маҥан таҥаһы таҥнан, пальма лабааларын тутан тураллара+. 10Кинилэр: «Бүрүстүөлгэ олорор Таҥарабыт уонна Бараан Оҕото биһигини быыһаатылар!» – диир дуорааннаах саҥалара ньиргийэн иһиллэрэ+. 11Аанньаллар бары бүрүстүөлү, ытык кырдьаҕастары уонна түөрт харамайы тулалаан тураллара, бүрүстүөл иннигэр сөһүргэстээн туран, Таҥараҕа бокулуон уураллара+. 12«Аминь! Дьиҥ чахчы биһиги Таҥарабыт үйэттэн үйэҕэ алгыстаах, албан ааттаах, муударай. Киниэхэ махтал уонна чиэс буолуохтун, Кини былааһа, модун кыаҕа үйэттэн үйэҕэ туругура туруохтун! Аминь!» – диир саҥалара эҥсиллэн иһиллэрэ+.

13Онтон кырдьаҕастартан биирдэстэрэ миигиттэн: «Бу маҥан таҥастаах дьон кимнээҕий, хантан кэлбиттэрэй?» – диэн ыйыппыта. 14Мин киниэхэ: «Тойонуом, эн билэҕин», – диэн хоруйдаабытым. Онуоха эппитэ: «Бу улуу кутурҕантан кэлбит дьон, кинилэр таҥастарын Бараан Оҕотун Хааныгар сууйан туртаппыттара+. 15Ол иһин кинилэр билигин Таҥара бүрүстүөлүн иннигэр сылдьаллар, түүннэри-күнүстэри Киниэхэ Дьиэтин иһигэр сулууспалыыллар; бүрүстүөлгэ Олорооччу кинилэргэ Бэйэтинэн халыҥ хахха, суон дурда буолуоҕа. 16Аччыктыыр-утатар диэни аны хаһан да билиэхтэрэ суоҕа, күн уота кинилэри охсуо суоҕа, сыралҕан куйаас сырайыа суоҕа;+
17бүрүстүөл ортотугар баар Бараан Оҕото кинилэргэ Маныыһыт буолан, өлбөт мэҥэ уутун дьүүктэтигэр сирдээн илдьиэҕэ. Таҥара кинилэр харахтарын уутун хас биирдии таммаҕын сотуоҕа»+.

8

Сэттис бэчээт уонна кыһыл көмүс хадьыыла

8^1Бараан Оҕото сэттис бэчээти төлөрүппүтүгэр халлаан чаас аҥаарын кэриҥэ им-дьим буола иһийэн хаалбыта+. 2Онтон көрдөхпүнэ, Таҥара иннигэр турааччы сэттэ Аанньалга сэттэ үрэр турбаны туттарбыттара+. 3Аны биир атын Аанньал кэлэн, кыһыл көмүс хадьыыланы туппутунан сиэртибэнньик иннигэр турбута; бары сибэтиэйдэр үҥэр үҥүүлэрин кытта холбуу бүрүстүөл иннинээҕи кыһыл көмүс сиэртибэнньиккэ уурдун диэн киниэхэ элбэх фимиамы биэрбиттэрэ+. 4Фимиам буруота сибэтиэйдэр үҥүүлэрин кытта бииргэ Аанньал илиититтэн үөһэ диэки Таҥара иннигэр унаарыйа устан тахсыбыта+. 5Аанньал хадьыылатын сиэртибэнньиктэн ылбыт уотунан толорон баран, сиргэ таҥнары сүөкээбитэ – сонно тута сиргэ саҥа-иҥэ ньамаласпыта, этиҥ этэн ньириһиппитэ, чаҕылҕан чаҕылыйбыта, сир хамсааһына буолбута+.

Маҥнайгы түөрт турба

6Онтон сэттэ турбалаах сэттэ Аанньал турбаларын үрэргэ бэлэмнэммиттэрэ.

7Бастакы Аанньал турбатын үрбүтүгэр хаан булкаастаах уоттаах тобурах сиргэ түһэн, мас үс гыммыт биирэ хара хоруонан көрбүтэ, үүнэн турбут күөх от бүтүннүү умайбыта+.

8Иккис Аанньал турбатын үрбүтүгэр сүдү улахан хайа курдук туох эрэ умайан күүдэпчилэммитинэн муораҕа сууллан, муора үс гыммыт биирэ хааҥҥа кубулуйбута,+
9муораҕа олохтоох харамай үс гыммыт биирэ өлбүтэ, уста сылдьыбыт хараабыллар үс гыммыт биирдэрэ тимирбитэ.

10Үһүс Аанньал турбатын үрбүтүгэр халлаантан сүүнэ улахан сындыыс сулус, умайа сылдьар уот курдук, өрүстэр үс гыммыт биирдэригэр уонна сир тымырыгар түспүтэ+. 11Бу сулус аата Сытыган Эрбэһин диэн; уу үс гыммыт биирэ аһыйан, ону иһэн элбэх киһи өлбүтэ.

12Төрдүс Аанньал турбатын үрбүтүгэр күн үс гыммыт биирэ, ый үс гыммыт биирэ, сулустар үс гыммыт биирдэрэ эмсэҕэлээн, үс гыммыт биирдэрэ хараара өлбүтэ; уһун күн үс гыммыт биирин тухары сырдык суох буолбута, түүн эмиэ биир оннуга+.

13Онтон көрдөхпүнэ, халлаан хабайар хаба ортотунан биир Аанньал[*] көтөн иһэн: «Субу турбатын үрүөхтээх үс атын Аанньал турбата тыаһаатаҕына, сир үрдүгэр олорооччуларга сор-муҥ, сор-муҥ, сор-муҥ буолуо!» – диэн саҥаран сатарыппыта.

9

Бэһис турба

9^1Бэһис Аанньал турбатын үрбүтүгэр көрбүтүм, арай халлаантан сиргэ сулус түспүтэ, бу сулуска түгэҕэ биллибэт дириҥ аҥхай айаҕын аһар күлүүс тыла бэриллибитэ+. 2Кини аҥхай айаҕын аспытыгар ол иһиттэн, сүүнэ оһохтон тахсар курдук, өһөх буруо өрө оргуйбута; күн будулуйа өһөн, салгын ыыс-быдаан буруо буолан хаалбыта. 3Күдэрик быыһыттан сиргэ буор аһыҥа үөрэ өрө анньан тахсыбыта; бу буор аһыҥаҕа сир үрдүгэр баар сүлүһүннээх ооҕуй курдук киһини тигэр кыах бэриллибитэ+. 4Сир үрдүгэр үүнэн турар хайа да оту, үүнээйини, ханнык да маһы буортулаама, арай сүүһүгэр Таҥара бэчээтэ суох дьону эрэ эмсэҕэлэт диэн буор аһыҥаҕа этиллибитэ+. 5Онон дьону өлөрбөккө эрэ, биэс ый устата сордуур-муҥнуур кыах киниэхэ бэриллибитэ; оннук сордоотоҕуна, киһи, сүлүһүннээх ооҕуй тиктэҕинэ, эрэйдэнэрин курдук, эрэйдэнэрэ. 6Ол күннэргэ дьон өлөр өлүүнү көрдүөхтэрэ да, кыайан булуохтара суоҕа, өлүөхтэрин баҕарыахтара да, өлөр өлүү кинилэртэн куота көтөн биэриэҕэ.

7Көстөр көрүҥүнэн буор аһыҥа кыргыһыыга киирээри бэлэм турар сылгы курдуга; баһыгар кыһыл көмүскэ маарынныыр хоруоналаахха дылыта, киһи сирэйин курдук сирэйдээҕэ, 8дьахтар баттаҕын курдук баттахтааҕа, тииһэ хахай тииһин курдуга. 9Тимир куйаҕы санатар түөс куйахтааҕа, кынатын тыаһа сэриигэ көтүтэн иһэр үтүмэн үгүс аттар холбоммут колесницаларын тыаһын курдук тип-тилигирэс этэ; 10сүлүһүннээх ооҕуй курдук кутуруктааҕа, кутуругун уһугар иннэлээҕэ; ол иннэтинэн дьону тигэн биэс ыйы быһа эмсэҕэлэтэр күүстээҕэ. 11Бу буор аһыҥа түгэҕэ биллибэт аҥхай аанньала баһылыктааҕа; ол аанньал аата еврейдии – Аваддон, оттон гректии – Аполлион[*].

12Биир иэдээн ити курдук кэлэн ааспыта; көр бу, тилэх баттаһа өссө икки атын иэдээн иһэрэ+.

Алтыс турба

13Алтыс Аанньал турбатын үрбүтүгэр Таҥара иннигэр турар кыһыл көмүс сиэртибэнньик түөрт муннугуттан саҥа иһиллибитэ+. 14Ол истибит саҥам турбалаах алтыс Аанньалга туһаайан: «Улуу Ефрат өрүскэ кэлгиллэн сытар түөрт Аанньалы босхолоо», – диэбитэ+. 15Онон болдьохтоох сылларын ыйаахтаах ыйыгар, күүтүллүбүт күнүгэр, анаммыт чааһыгар киһи аймах үс гыммыт биирин имири эһэргэ бэлэм сытыарыллыбыт түөрт Аанньал босхоломмута. 16Аттаах сэрииһит ахсаана икки сүүс мөлүйүөн этэ. Бу ахсааны истэрбэр ааттаабыттара. 17Ити көрөр көрүүбэр ыҥыырдаах аттаахтар бааллара, кинилэр умайар уот кыһыл өҥүнэн, сапфир курдук күөх, сиэрэ курдук араҕас өҥүнэн оонньуу сылдьар түөс куйахтаахтара; аттара хахайга маарынныыр төбөлөөхтөрө, айахтарыттан уот уһуурара, буруо, сиэрэ бургучуйара. 18Ити үс иэдээнтэн – аттар айахтарыттан уһуурар уоттан, буруоттан, сиэрэттэн киһи аймах үс гыммыт биирэ өлбүтэ. 19Аттар күүстэрэ айахтарыгар уонна кутуруктарыгар түмүллэн сылдьара; кутуруктара эриэн үөнү санаталлара; ол кутуруктар хончоҥноһо сылдьар төбөлөрүнэн дьону кэйгэллииллэрэ.

20Оттон ити иэдээнтэн өлбөтөх дьон аньыыларын билинэн кэмсиммэтэхтэрэ, абааһыга уонна көрөр хараҕа, истэр кулгааҕа, хаамар атаҕа суох кыһыл да, үрүҥ да көмүс, алтан, таас уонна мас эмэгэккэ сүгүрүйэллэрин уураппатахтара;+
21дьону өлөрөллөрүн, абынан-хомуһунан дьарыгыралларын, содурдук быһыыланалларын, уоралларын тохтоппотохторо+.

10

10^1Онтон күүстээх атын Аанньал былыкка сууланан, халлаантан түһэн иһэрин көрбүтүм; төбөтүн иилии кустук оонньуура, сирэйэ күн курдук күлүмүрдүүрэ, икки атаҕа икки уот баҕана курдуга;+
2илиитигэр арыллыбыт кыра кинигэни тута сылдьара. Аанньал уҥа атаҕынан муораҕа, хаҥаһынан сиргэ үктэнэ түһэн баран, 3хахай хаһыытыырын курдук, күүстээх куолаһынан саҥаран сатарыппыта; ол саҥарбытыгар хардаран, халлааҥҥа сэттэ сүллэр этиҥ эппитэ. 4Сэттэ этиҥ эппитигэр мин сурунардыы оҥостон иһэн, халлаантан: «Сэттэ этиҥ тугу эппитин суруйума, кистэлэҥҥэ тут», – диир саҥаны истибитим+.

5Муораҕа да, сиргэ да үктэнэн турарын көрбүт Аанньалым уҥа илиитин халлааҥҥа өрө уунан туран 6үйэттэн үйэлэр тухары Тыыннааҕынан, халлааны уонна онно баары барытын, сири итиэннэ сиргэ баары барытын, муораны, муора түгэҕэр баары барытын Айбытынан андаҕайбыта. «Бириэмэ манан бүтэр, – диэбитэ кини. – 7Ол гынан баран сэттис Аанньал турбатын үрэр күнүгэр Таҥара кистэлэҥ соруга, Кини Бэйэтин пророк кулуттарыгар хайдах биллэрбитэй да, ол курдук туолуоҕа»+.

8Халлаантан истибит саҥам эмиэ миэхэ туһулаан: «Муораҕа уонна сиргэ үктэнэн турар Аанньалга баран, арыллыбыт кинигэни илиититтэн ыл», – диэбитэ. 9Мин Аанньалга тиийэн: «Кинигэни миэхэ аҕал», – диэн көрдөспүтүм. Онуоха Кини: «Мэ, ылан сиэн кэбис. Куртаххар аһыы буолуо гынан баран, айаххар мүөт курдук минньийэн киириэҕэ», – диэбитэ+. 10Аанньал илиититтэн кинигэни ылан сиэбитим айахпар мүөт курдук минньийэн киирбитэ эрээри, ыйыстыбыппар куртахпын курулута аһыппыта. 11Кини миэхэ: «Үгүс норуот, омук, тыл, ыраахтааҕы туһунан Таҥара тугу этэрин дьоҥҥо өссө төгүл иһитиннэриэх тустааххын», – диэн эппитэ.

11

Таҥара икки кэрэһитэ

11^1Онтон сири мээрэйдиир ураҕаска маарынныыр торуосканы илиибэр туттаран баран, эппиттэрэ: «Баран Таҥара Дьиэтин уонна сиэртибэнньиги мээрэйдээ, итиэннэ Дьиэ иһигэр баар сүгүрүйээччи дьон ахсаанын аах;+
2арай тас тиэргэнин мээрэйдээмэ, хааллар; тас тиэргэн атын омуктарга бэриллэн турар: кинилэр ытык куораты түөрт уон икки ый устата илдьи тэпсиэхтэрэ+.

3Мин бар дьоҥҥо этэр тылбын тиэрдэр күүһү икки кэрэһит киһибэр биэриэҕим. Оччоҕо кинилэр кутурҕан таҥаһын таҥнан, Мин этэрбин тыһыынча икки сүүс алта уон күн устата иһитиннэриэхтэрэ». 4Бу икки киһи сир Таҥаратын иннигэр турар икки олива мас уонна икки сырдатар сибэтиилинньик буолар. 5Кинилэри ким эмэ атаҕастыан баҕардаҕына, икки кэрэһит айаҕыттан уот уһууран тахсан өстөөхтөрүн түрүтэ сиэҕэ; кинилэри атаҕастыырга санаммыт киһи ити курдук өлөрүллүөҕэ. 6Кинилэр Таҥара этэрин биллэрэр кэммитигэр сиргэ ардах түспэтин диэн, халлааны хам хатыыр, ууну хааҥҥа кубулутар уонна хаһан баҕардылар да, сир үрдүгэр араас алдьархайы ааҥнатар былаастаахтар+.

7Кэрэһиттээн бүттэхтэринэ, түгэҕэ биллибэт аҥхайтан адьырҕа кыыл тахсан кинилэри кытта охсуһан, хотон иккиэннэрин өлөртүөҕэ уонна+
8өлүктэрин Айыы Тойоммут кириэскэ тиириллибит улуу куоратын уулуссатыгар хаалларыаҕа. Бу куорат аата – ханалытан этэр буоллахха, Содом уонна Египет. 9Араас норуоттан, уустан, тылтан, омуктан үгүс киһи, үс түүннээх күн уонна күн аҥаарын устата кинилэр өлүктэрин көрүөҕэ уонна өлүктэри хоруопка сытыарары көҥүллүө суоҕа+. 10Бу икки пророк сир олохтоохторун эрэйдээбит буолан, сир дьоно кинилэр өллөхтөрүнэ, үөрүү-көтүү бөҕө буолуохтара, бэйэ-бэйэлэригэр бэлэх ыытыһыахтара.

11Ол гынан баран үс түүннээх күн ордуга күн аҥаара ааспытын кэннэ, Таҥара кинилэргэ олох тыынын киллэрэн, бу икки киһи сүһүөҕэр туран кэлбитэ; кинилэри көрбүт дьон уолуйа куттаммыттара+. 12Онтон икки кэрэһит халлаантан: «Манна тахсыҥ», – диир саҥа дуораһыйарын истибиттэрэ. Иккиэн, өстөөхтөрө көрөн турдахтарына, былыкка куустаран үөһэ халлааҥҥа тахсыбыттара+.

13Сонно тута улуу сир хамсааһына буолан, куорат уон гыммыт биирэ урусхалламмыта; бу сир хамсааһыныгар сэттэ тыһыынча киһи өлбүтэ, онтон ордубута кутталыттан Халлааҥҥа баар Таҥараҕа уруй-айхал эппитэ+.

14Иккис иэдээн ити курдук ааспыта эрээри, өр-өтөр буолбатаҕа, аны үһүс иэдээн иһэрэ+.

Сэттис турба

15Онтон сэттис Аанньал турбатын үрбүтүгэр халлааҥҥа: «Аан дойду саарыстыбата аны Айыы Тойоммут уонна Кини Христоһун Саарыстыбата буолла. Айыы Тойон үйэттэн үйэлэр тухары ыраахтааҕылыаҕа!» – диир саҥа сатараабыта+.

16Таҥара иннигэр турар бүрүстүөллэргэ олорор сүүрбэ түөрт ытык кырдьаҕас сөһүргэстии түһэн Таҥараҕа сүгүрүйбүттэрэ+. 17«Билигин да баар, урут да баар, кэлиэхтээх Айыы Тойон Таҥара, Барытын Тутан Олорооччу, Эн сүдү күүскүн көрдөрөҥҥүн, ыраахтааҕы буолбуккар Эйиэхэ махтанабыт!+
18Норуоттар суоһурҕаннылар эрээри, Эн уордайар кэмиҥ үүннэ, өлбүттэри дьүүллүүр күнүҥ, кулуттаргар, пророктаргар, сибэтиэйдэргэр, Эн ааккын ытыктааччыларга – кыраҕа да, улууга да иэстэрин төлүүр, сир үрдүн имири эһээччилэри бэйэлэрин имири эһэр кэмиҥ тиийэн кэллэ!»+

19Халлааҥҥа Таҥара Дьиэтин аана тэлэччи аһыллыбыта, ол иһигэр Таҥара кэс тылын хоппото көстүбүтэ; чаҕылҕан чаҕылыйбыта, этиҥ этэн ньириһиппитэ, саҥа-иҥэ, тыас-уус иһиллибитэ, сир хамсаабыта, улуу тобурах тоҕо түспүтэ+.

12

Дьахтар уонна садаҕа моҕой

12^1Онтон халлааҥҥа сүдү бэлиэ көстүбүтэ: күнү таҥастыы сөрөммүт дьахтар ыйга үктэнэн турара, төбөтүгэр уон икки сулустаах мэнньиэстээҕэ;+
2Дьахтар оһоҕостооҕо, талыыта киирэн ыарыыланан ыһыытыыра. 3Халлааҥҥа аны атын дьикти бэлиэ – сэттэ төбөлөөх, уон муостаах, төбөтүн аайы кыракый хоруоналаах, уот кыһыл[*] өҥнөөх сүүнэ улахан садаҕа моҕой – көстүбүтэ+. 4Моҕой халлаан сулуһун үс гыммыт биирин кутуругунан тоҕо сөрөөн ылан, сир диэки илгэн кэбиспитэ. Онтон кэмэ кэлбит дьахтар иннигэр, оҕолонноҕуна оҕотун мэҥиэстэн кэбиһээри, кэтэһэн турбута. 5Дьахтар бары норуоту тимир торуосканан салайыахтаах уол оҕону төрөтөөтүн, оҕото сонно тута Таҥараҕа, Таҥара бүрүстүөлүгэр үөһэ ылыллыбыта+. 6Оттон бэйэтэ кураайы куйаарга – тыһыынча икки сүүс алта уон күн устата көрүүгэ-харайыыга сырыттын диэн Таҥара киниэхэ анаан бэлэмнэттэрбит сиригэр – куоппута+.

7Онтон халлааҥҥа сэрии буолбута: Михаил уонна кини Аанньаллара садаҕа моҕойу утары охсуспуттара. Садаҕа моҕой аанньалларыныын эмиэ кинилэри кытта киирсибиттэрэ,+
8ол гынан баран, өр тулуспатахтара, уонна халлааҥҥа кинилэргэ аны сылдьар сир ордубатаҕа даҕаны. 9Онон сири-халлааны бүтүннүү албынныы сылдьыбыт улуу моҕой, атыннык адьарай уонна сатана диэн ааттаах былыргы эриэн кыыл, сиргэ таҥнары сатыылаабыта, аанньаллара эмиэ кинини кытта бииргэ аллара кыйдаммыттара+. 10Онтон халлааҥҥа ньиргиэрдээх саҥа иһиллибитэ: «Быыһаныы кэмэ кэллэ, Таҥарабыт күүһүн-күдэҕин көрдөрөн баһылыыр кэмэ үүннэ, Таҥара Христоһа былааһы ылла: бырааттарбытын түүннэри-күннэри Таҥарабыт иннигэр буруйдааччы аллара кыйданна! 11Бырааттарбыт кинини Бараан Оҕотун Хаанынан, туоһулуур тылларынан кыайбыттара; кинилэр, хара өлүөхтэригэр да диэри, олохторун таптаабатахтара+. 12Онон, мэҥэ Халлаан, өрөгөйдөө, Халлааҥҥа олохтоох эрэ барыта, үөр-көт! Сор-муҥ буолуо эһиэхэ, сиргэ, муораҕа олорооччуларга! Адьарай, өр уһаабатын билэн, эһиэхэ киҥэ-наара холлон түстэ»+.

13Сиргэ эһиллибиппин диэн өйдөөт, моҕой аны уол оҕону төрөппүт дьахтары сойуолаһан барбыта. 14Дьахтар эриэн кыылтан куотан кураайы куйаарга, тиийиэхтээх сиригэр көтөн тиийэрин туһугар, киниэхэ хотой икки модун кыната бэриллибитэ. Онно тиийдэҕинэ, кинини үс аҥаар сыл устата көрөн-харайан олордуохтаахтара+. 15Сүүрүккэ оҕустардын диэн, эриэн кыыл аны айаҕыттан өрүстүү суккуллар ууну дьахтар диэки ыыппыта. 16Ол гынан баран сир дьахтарга көмөлөһөөрү, силлэн, моҕой айаҕыттан сүүрэр ууну иҥэринэн кэбиспитэ. 17Дьахтарга суоһуран, садаҕа моҕой аны кини атын ыччатын, Таҥара кэриэстэрин тутуһар, Иисус Христос туоһулаабыт кырдьыгар бэриниилээх дьону кытта кыргыһа барбыта+.

13

Икки кыыл

13^1Мин муора кумах кытылыгар турбутум[*]. Ол туран көрдөхпүнэ, арай муораттан сэттэ бастаах, уон муостаах кыыл тахсан иһэрэ: муоһун аайы биирдии кыра хоруоналааҕа, баһын аайы Таҥараны холуннарар ааттааҕа+. 2Бу көрбүт кыылым леопард курдук көрүҥнээх, эһэ курдук атахтаах, хахайдыы айахтаах этэ; садаҕа моҕой киниэхэ бэйэтин күүһүн, бүрүстүөлүн, улуу былааһын биэрбитэ+. 3Көрдөхпүнэ, кыыл биир баһа өлөрдүү бааһырбыт курдук этэ да, ол бааһа мүлүрүччү оспута; онон сир үрдэ бүтүннүүтэ сөҕөн-махтайан кыылы батыспыта уонна киниэхэ былаас биэрбит садаҕа моҕойго сүгүрүйбүтэ. 4Кинилэр: «Кыылга холоонноох ким баарый, ким кинилиин күөн көрсөр кыахтааҕый?» – дии-дии кыылга эмиэ сүгүрүйбүттэрэ.

5Кыыл Таҥараны холуннаран улуутумсуйан саҥарара көҥүллэммитэ, киниэхэ түөрт уон икки ый устата дьайар былаас бэриллибитэ+. 6Онон кини Таҥара аатын, Таҥара олорор эйгэтин итиэннэ Халлааҥҥа олохтоохтору баһааҕырдар санааттан Таҥараны холуннаран киирэн барбыта. 7Киниэхэ сибэтиэйдэри кытта сэриилэһэн кыайар көҥүл уонна хас биирдии биис ууһун, норуоту, тылы, омугу барытын баһылыыр былаас бэриллибитэ+. 8Сир дьоно барыта, аан дойду айыллыан инниттэн толук буоларга анаммыт Бараан Оҕотугар баар Олох Кинигэтигэр аата-суола киирбэтэх хас биирдии киһи – бу кыылга сүгүрүйүөҕэ+.

9Ким истэр кулгаахтаах иһиттэҕэ буолуохтун:+
10ким билиэн ылар – бэйэтэ билиэн барыаҕа, ким болотунан өлөрөр – бэйэтэ болоттон өлүөҕэ[*]. Бу – сибэтиэйдэри улуу тулуурга, итэҕэлгэ ыҥырыы+.

11Онтон аны атын кыыл сиртэн тахсан эрэрин көрбүтүм. Ол кыыл бараан курдук икки муостааҕа, садаҕа моҕойдуу саҥарара, 12бастакы кыылы кытта бииргэ сылдьан, кини былааһын толору туһанара уонна сири, сир олохтоохторун барыларын өлөр бааһа оһо охсон хаалбыт кыылга сүгүрүйэллэригэр күһэйэрэ. 13Кини улуу дьикти бэлиэлэри көрдөртүүрэ – дьон көрөн турдаҕына, оннооҕор халлаантан сиргэ уоту түһэрэрэ+. 14Бастакы кыылы кытта бииргэ сылдьан оҥороро көҥүллэммит дьиктилэринэн кини сир олохтоохторун албынныыра уонна батастан бааһыран баран тыыннаах ордубут кыыл мөссүөнүн үтүгүннэрэн ылыҥ диэн дьону күһэйэрэ;+
15кыыл мөссүөнүгэр тыын киллэрэр кыах киниэхэ бэриллэн, кыыл мөссүөнэ саҥарар-иҥэрэр, киниэхэ сүгүрүйбэтэхтэри өлөртөрөр гына дьаһайар кыахтаммыта. 16Бу иккис кыыл барыларыгар – кыраҕа да, улууга да, баайга да, дьадаҥыга да, көҥүлгэ да, кулукка да – уҥа илиилэригэр эбэтэр сүүстэригэр бэлиэ уурдарыаҕа, 17оччоҕо бэлиэлээхтэртэн, атыннык эттэххэ, кыыл аата эбэтэр кини аатын чыыһылата суруллубут киһиттэн ураты ким да атыылаһар да, атыылыыр да кыаҕа суох буолуоҕа.

18Бу маны өйдүүргэ муударай өй ирдэнэр. Ким муударай өйдөөх, ол кыыл чыыһылатын ааҕан быһаардын, ол эбэтэр бу – киһи чыыһылата; бу чыыһыла – алта сүүс алта уон алта.

14

144 000 киһи ырыата

14^1Көрбүтүм, арай Сион хайатын үрдүгэр Бараан Оҕото турара, аттыгар сүүс түөрт уон түөрт тыһыынча киһи – сүүстэригэр Кини Аҕатын аата суруллубут дьоно – турара+. 2Онтон халлаантан дохсун уу күрүлээн эрэригэр дуу, күүстээх этиҥ этэн ньириһитэригэр дуу холоонноох саҥаны истибитим. Ол истибит саҥам арфаҕа оонньооччулар таһаарар дорҕооннорун санатара+. 3Кинилэр бүрүстүөл, түөрт харамай уонна ытык кырдьаҕастар иннилэригэр туран эрэ саҥа ырыаны ыллыыллара; сиртэн толуйуллан ылыллыбыт сүүс түөрт уон тыһыынча киһиттэн ураты ким да бу ырыаҕа үөрэнэр кыаҕа суоҕа+. 4Бу – дьахтарга чугаһаабатах, ыраастарын сүтэрбэтэх уолунан сылдьар дьон; бу – Бараан Оҕото хайа диэки барар да, ону батыһааччылар. Таҥараҕа уонна Бараан Оҕотугар анаммыт бастыҥ үүнүү буолалларын быһыытынан, Таҥара кинилэри киһи аймахтан толуйан ылбыта+. 5Бу – этэр тылларыгар сымыйаны сыһыарбатах, Таҥара бүрүстүөлүн иннигэр эҥкилэ суох ыраас дьон.

Үс Аанньал Дьүүл Күнэ үүммүтүн биллэрэр

6Онтон халлаан үөһүнэн атын Аанньал сир үрдүгэр олорооччуларга – хас биирдии омукка, биис ууска, тылга, норуокка – үйэттэн үйэлэр тухары өлбөөдүйбэт Евангелиены илдьэ көтөн иһэрин көрбүтүм. 7Аанньал: «Таҥараттан толлуҥ-торуттуҥ, Кинини уруйдааҥ-айхаллааҥ! Кини аан дойду дьонун дьүүллүүр кэмэ кэллэ! Сири-халлааны, муораны, сир тымырын барытын Айбыкка сүгүрүйүҥ!» – диир күүстээх саҥата эҥсиллэн иһиллэрэ.

8Атын Аанньал кинини батыһан иһэн: «Содур олоҕун уохтаах арыгытынан бары омукка айах туппут улуу куорат Вавилон суулунна, суулунна!» – диэн саҥара иһэрэ+.

9Онтон кэннилэриттэн иһэр үһүс Аанньал саҥата дуораһыйбыта: «Ким кыылга уонна кыыл мөссүөнүгэр сүгүрүйбүт, кини бэлиэтин сүүһүгэр дуу, илиитигэр дуу туруортарбыт,+
10ол – Таҥара уор-кылын иһитигэр убаппакка эрэ куппут уохтаах утаҕын иһиэҕэ, уонна сибэтиэй Аанньаллар итиэннэ Бараан Оҕото көрөн турдахтарына, уоттаах сиэрэҕэ умайан сору-муҥу көрүөҕэ;+
11кинилэр сордонор күдэн буруолара үйэттэн үйэлэргэ өрө уста туруоҕа; кыылга уонна кини мөссүөнүгэр сүгүрүйээччилэр, кыыл аатын бэлиэтин ылынааччылар күнүһүн да, түүнүн да уоскулаҥ диэни билиэхтэрэ суоҕа».

12Бу – Таҥара кэриэстэрин толорор, Иисуска бэриниилээх сибэтиэйдэри улуу тулуурдаах буолууга ыҥырыы+.

13Онтон мин халлаантан: «Суруй: „Мантан инньэ Айыы Тойоҥҥо бэриниилээх өлөр киһи алгыстанар!“» – диир саҥаны истибитим.

«Дьиҥ чахчы, – диир Тыын, – кинилэр үлэлэриттэн сынньаныахтара, оттон оҥорбут үтүөлэрэ кэннилэриттэн батыһан барыаҕа»+.

Сиргэ хомуур кэмэ

14Көрбүтүм, арай сырдык былыт көстүбүтэ, былыкка Киһи Уолугар майгыннаах Ким эрэ олороро; төбөтүгэр кыһыл көмүс мэнньиэстээҕэ, илиитигэр сытыы сиэрпэлээҕэ+. 15Онтон атын Аанньал Таҥара Дьиэтиттэн тахсан кэлэн, былыкка Олорооччуга туһаайан: «Сиэрпэҕин ылаҥҥын быспытынан бар, хомуур кэмэ кэллэ, сир үүнүүтэ ситтэ», – диэн саҥаран дуораһыппыта+. 16Былыкка Олорооччу сиэрпэтин сир диэки далайаатын кытта, сирдээҕи хомуур хомуллан бүппүтэ.

17Аны атын Аанньал халлааҥҥа баар Таҥара Дьиэтиттэн илиитигэр сытыы сиэрпэни туппутунан тахсан кэлбитэ. 18Онтон уоту дьаһайар былаастаах атын Аанньал сиэртибэнньиктэн тахсан, сытыы сиэрпэлээххэ туһаайан: «Виноград отоно буспут, сытыы сиэрпэҕинэн сиргэ баар виноград сүүмэхтэрин быһан ыл», – диэн үөгүлээбитэ. 19Аанньал сиэрпэтинэн сир диэки далайан сиргэ үүммүт винограды быһа охсон ылбыта уонна Таҥара уордаахтык сүмэһинин ыгар улуу тэпсилгэнигэр бырахпыта+. 20Куорат таһыгар баар сүмэһин ыгар сиргэ виноград ныһыллан бүппүтэ; ол сиртэн тохтор хаан ат үүнүгэр тиийэ таһымнаан, отучча көстөөх сиринэн халыйбыта.

15

Тиһэх сэттэ иэдээн

15^1Халлааҥҥа аны атын улуу дьикти бэлиэни – сэттэ тиһэх иэдээн төрдүн илдьэ сылдьар сэттэ Аанньалы – көрбүтүм. Ити сэттэ тиһэх иэдээн кэлэн аастаҕына, Таҥара уора-кылына уҕарыахтааҕа+.

2Онтон уоту кытта булкуллубут өстүөкүлэҕэ маарынныыр муора баарын көрбүтүм; кыылы, кини мөссүөнүн, бэлиэтин, кини аатын чыыһылатын кыайбыт дьон ол өстүөкүлэ муора үрдүгэр Таҥара биэрбит арфатын тутан тураллара+. 3Кинилэр Таҥара кулутун Моисей уонна Бараан Оҕотун ырыатын ыллыыллара: «Оо, Айыы Тойон Таҥара, Барытын Тутан Олорооччу! Улуу да, сөҕүмэр да буоллаҕа Эн оҥоһууҥ! Эн суолуҥ барыта көнө, кырдьыктаах, оо, сибэтиэйдэр Ыраахтааҕылара[*]!+
4Айыы Тойон, ким Эйигиттэн толлуо суоҕай, ким айхаллыа суоҕай Эн ааккын? Сибэтиэй соҕотох Эн эрэ бааргын эбээт. Эн кырдьыктаах дьүүлүҥ бары норуокка көһүннэ; омук эрэ барыта кэлэн Эн иннигэр нөрүөн нөргүйүө»+.

5Бу кэнниттэн көрбүтүм – арай халлааҥҥа баар Таҥара Дьиэтэ – Туоһулааһын Скинията – арыллан кэлбитэ,+
6Ол иһиттэн ыраас сырдык лүөн таҥастаах, түөстэрин кыһыл көмүс өҥнөөх таҥаһынан туора бааммыт сэттэ Аанньал сэттэ иэдээн төрдүн илдьэ тахсан кэлбиттэрэ+. 7Онуоха түөрт харамайтан биирдэстэрэ үйэлэр тухары баар Таҥара уора-кылына толору кутуллубут сэттэ кыһыл көмүс кытаҕын кинилэргэ туттарбыта+. 8Таҥара кэрэмэн килбиэниттэн, модун кыаҕыттан тунааран тахсар буруо Дьиэ иһин толорбута. Сэттэ Аанньал сэттэ иэдээнэ дьайан бүтүөр диэри, ким да иһирдьэ киирэр кыаҕа суоҕа+.

16

Уор-кылын кутуллубут сэттэ кытаҕа

16^1Онтон Таҥара Дьиэтин иһиттэн ким эрэ күүстээх саҥата сэттэ Аанньалга туһаайан: «Барыҥ, Таҥара уора-кылына толору кутуллубут сэттэ кытаҕын сиргэ сүөкээҥ!» – диирин истибитим+.

2Бастакы Аанньал баран кытаҕын сиргэ сүөкээбитигэр кыыл бэлиэтин ылыммыт итиэннэ кыыл мөссүөнүгэр үҥэр-сүктэр дьон эттэрэ бүтүннүү тулуппат ыарыылаах, ириҥэлээх ынырык бааһынан бүрүллүбүтэ+.

3Иккис Аанньал кытаҕын муораҕа сүөкээбитигэр муора уута өлбүт киһи хаанын курдук буолбута, муораҕа баар хамсыыр харамай барыта имири эстибитэ+.

4Үһүс Аанньал кытаҕын өрүстэргэ, сир тымырдарыгар сүөкээбитигэр уу хааҥҥа кубулуйбута,+
5онуоха уу Аанньалын саҥата иһиллибитэ: «Оо, билигин баар, урут баар Сибэтиэй Айыы Тойон, маннык дьүүллээбитиҥ дьиҥ кырдьыктаах+. 6Сибэтиэйдэр, пророктар хааннарын тохпуттарын иһин, кинилэргэ хааны иһэрдэ биэрдиҥ: итинник дьүүллэнэллэрэ бэрт сөптөөх»+.

7Онтон аны сиэртибэнньик иһиттэн атын саҥа: «Айыы Тойон Таҥара, Барытын Тутан Олорооччу, Эн дьүүлүҥ дьиҥ сөптөөх, кырдьыктаах!» – диирэ иһиллибитэ+.

8Төрдүс Аанньал кытаҕын күҥҥэ сүөкээбитигэр күн бэйэтин уотунан дьону түрүтэ сиэтэр буолбута. 9Сыралҕан куйаас сырайан, дьон бу алдьархайы ааҥнатар былаастаах Таҥара аатын холуннаран-баһааҕырдан барбыттара. Ол тухары хайалара даҕаны аньыытын-харатын билинэн кэмсиммэтэҕэ, Таҥараны айхаллаабатаҕа+.

10Бэһис Аанньал кытаҕын кыыл бүрүстүөлүгэр сүөкээбитигэр кыыл бас билэр саарыстыбата хараҥара түспүтэ, дьон, тылларын быһа ыстыахтарыгар диэри, сору-муҥу көрбүттэрэ+. 11Сору көрөн, баастарын ыарыыта бэрдиттэн халлааҥҥа баар Таҥараны үөхпүттэрэ-таныйбыттара, оттон оҥорбут аньыыларын-хараларын кэмсиммэтэхтэрэ.

12Алтыс Аанньал кытаҕын улуу Евфрат өрүскэ сүөкээбитигэр илинтэн, күн тахсар сирин диэкиттэн, кэлэр ыраахтааҕылар суоллара бэлэм буоларын туһугар, өрүс, уута уолан, кумаҕынан көрбүтэ+. 13Онтон садаҕа моҕой, кыыл уонна сымыйа пророк айахтарыттан хара баҕаҕа маарынныыр үс быртах тыын оронон тахсан эрэллэрин көрбүтүм;+
14ол дьикти бэлиэлэри оҥорон көрдөрөр абааһы тыыннара этилэр; кинилэр Барытын Тутан Олорооччу Таҥара улуу күнүгэр барыларын кырыктаах кыргыһыыга бииргэ түмээри, бүтүн аан дойду ыраахтааҕыларыгар тахсыбыттара+.

15«Көр бу, Мин уоруйах курдук эмискэ кэлиэҕим. Ким утуйан хаалбатах, таҥнардыы бэлэм сылдьыбыт – ол алгыстаах. Кини сыгынньаҕа көстөн саакка киириэ суоҕа»+.

16Кинилэр ыраахтааҕылары еврейдии Армагеддон[*] диэн ааттаах сиргэ муспуттара.

17Сэттис Аанньал кытаҕын салгыҥҥа сүөкээбитигэр Таҥара Дьиэтин иһиттэн, бүрүстүөлтэн: «Бүттэ!» – диир күүстээх саҥа иһиллибитэ. 18Чаҕылҕан чаҕылыйбыта, этиҥ этэн ньириһиппитэ, саҥа-иҥэ ньамаласпыта, сир дьигиһийбитэ; киһи-аймах сиргэ үөскүөҕүттэн ыла буолбатах улуу сир хамсааһына этэ ол!+
19Улуу куорат үс аҥыы хайа ыстаммыта, омук-омук куората барыта урусхалламмыта. Таҥара улуу Вавилону умнууга хаалларбатаҕа: уорун-кылынын уохтаах арыгытын киниэхэ иһэрдэ биэрбитэ+. 20Биир да арыы сир суох буолбута, биир да хайа ордубатаҕа+. 21Халлаантан түөртүү буут[*] ыйааһыннаах сүүнэ тобурах дьону тоҕута түспүтэ; тобураҕы түһэрэн иэдээни оҥордо диэн дьон Таҥараны үөҕэн-таныйан барбыта. Ол курдук иэнэ биллибэт иэдээн этэ+.

17

Кыылы миинэн олорор содур дьахтар

17^1Онтон сэттэ кытахтаах сэттэ Аанньалтан биирдэстэрэ кэлэн миэхэ эппитэ: «Кэл, эйиэхэ элбэх ууга олорор улуу содур дьахтар дьүүллэнэрин көрдөрүөм+. 2Сир ыраахтааҕылара кинилиин көссүүлэһэллэрэ, сир олохтоохторо кини содур олоҕун арыгытын итириэхтэригэр диэри иһэллэрэ»+.

3Тыын миэхэ сайбытыгар Аанньал миигин кураайы куйаарга илдьэ барбыта. Онно тиийэн көрбүтүм – биир дьахтар сэттэ бастаах, уон муостаах, бүүс бүтүннүүтэ Таҥараны холуннарар аатынан-суолунан бүрүллүбүт уот кыһыл кыылы миинэн олороро+. 4Дьахтар хараҥа кыһыл, сырдык уот кыһыл күндү таҥастааҕа, кыһыл көмүс, күндү таас, чөмчүүк киэргэллээҕэ, содур олоҕун бары сидьиҥэ, быртаҕа толору кутуллубут кыһыл көмүс иһитин тутан олороро; 5сүүһүгэр «Улуу Вавилон – сир бары содурун, бары сидьиҥин ийэтэ» диэн кистэлэҥ суолталаах аат суруллан сылдьара. 6Көрдөхпүнэ, дьахтар сибэтиэйдэр уонна Иисус кэрэһиттэрин хааннарын иһэн итирбит этэ. Кинини көрөн мин бэри диэн бэркиһээбитим+. 7«Тоҕо дьиктиргиигин? – диэбитэ Аанньал. – Мин эйиэхэ ити дьахтар уонна кини миинэ сылдьар сэттэ төбөлөөх, уон муостаах кыылын кистэлэҥин этиэм. 8Бу көрбүт кыылыҥ баар этэ гынан баран, билигин суох, онтон кэлин түгэҕэ биллибэт аҥхайтан тахсан өлөр өлүүгэ барыаҕа; ааттара-суоллара аан дойду саҕаланыаҕыттан ыла Олох Кинигэтигэр суруллубатах сир олохтоохторо бу кыылы көрөн сөҕүөхтэрэ. Бу баар буола сылдьыбыт кыыл билигин суох эрээри, эмиэ кэлиэхтээх+.

9Бу маны өйдүүргэ муударай өй ирдэнэр. Сэттэ төбө ити дьахтар олорор сэттэ булгунньаҕын, 10ону тэҥэ сэттэ ыраахтааҕыны көрдөрөр; олортон биэс ыраахтааҕыта суулбута, биирэ баар, атына өссө кэлэ илик, оттон кэллэҕинэ да, уһаабат. 11Баар буола сылдьан баран, суох буолбут кыыл – ахсыс ыраахтааҕы, сэттэттэн биирдэстэрэ, кини өлөр өлүүгэ баран иһэр.

12Оттон көрбүт уон муоһуҥ – былааһын өссө тута илик уон ыраахтааҕы; бу ыраахтааҕыларга кыылы кытта бииргэ биир чаас устата баһылыыр-көһүлүүр былаас бэриллиэҕэ+. 13Бу бары биир соруктаах-сыаллаах ыраахтааҕылар буолан, күүстэрин-былаастарын барытын кыылга туран биэриэхтэрэ. 14Кинилэр Бараан Оҕотун утары охсуһуохтара эрээри, Бараан Оҕото – тойоттор Тойонноро, ыраахтааҕылар Ыраахтааҕылара – кинилэри кыайыаҕа. Таҥара талан ыҥырбыт эрэллээх дьоно Кинини кытта бииргэ сылдьыахтара»+.

15Итиэннэ өссө эппитэ: «Эн көрбүт улахан ууҥ, ити содур дьахтар олорор уута, норуоттары, көй дьону, омуктары, араас тылы көрдөрөр. 16Оттон кыыл төбөтүгэр көрбүт уон муоһуҥ ити содур дьахтары абааһы көрөн туруохтара, барытын бары кураанахтаан-эһэн баран бэйэтин сыгынньах хаалларыахтара, итиэннэ этин-сиинин мэҥиэстэн баран, уокка уматыахтара+. 17Таҥара, Бэйэтин көҥүлүн толортороору, кинилэргэ итинник биир өйү-санааны үөскэппит буолан, кинилэр, Таҥара эппит тыла туолуор диэри, былаастарын кыылга туран биэрбиттэрэ. 18Оттон ити көрбүт дьахтарыҥ – сир ыраахтааҕыларын баһылаан олорор улуу куорат».

18

Вавилон сууллуута

18^1Бу кэнниттэн сүдү былаастаах атын Аанньал халлаантан түһэн иһэрин көрбүтүм. Кини килбиэннээх сырдыгыттан сир үрдэ сандаара түспүтэ. 2Аанньал күүстээх куолаһа дуораһыйбыта: «Улуу содур Вавилон суулунна, суулунна! Кини аны билигин абааһы ордуута, бары быртах тыын барыта түһэр, бары кирдээх, куһаҕан көтөр барыта түһэр сирэ буолла;+
3кини хаһан эрэ бары норуоттарга содур олоҕун уохтаах утаҕын иһэрдибитэ, сир ыраахтааҕылара кинилиин көссүүлэһэн көччүйбүттэрэ, сир-дойду эргиэмсиктэрэ кини улуу баайыттан ылан, эргинэн тиэрэ байбыттара»+.

4Онтон халлаантан атын саҥаны истибитим: «Кини аньыытыгар-харатыгар кыттыспат, буруйугар буруйдаммат туһугар, Мин норуотум, бу куораттан таҕыс! 5Аньыыта-буруйа халлааҥҥа тиийэ халыҥаата, онон кини хара дьайыытын барытын Таҥара өйдөөн-санаан кэллэ+. 6Эһиэхэ хайдах сыһыаннаспытай да, эһиги эмиэ киниэхэ соннук сыһыаннаһыҥ; тугу оҥорбутунан көрөн, икки бүктээн төлөөҥ; эһиэхэ утах оҥорбут иһитигэр икки төгүл ордук уохтаах утахта бэлэмнээҥ+. 7Сарыысса буолан олоробун, огдообо буолбатахпын, сору-муҥу хаһан да көрүөм суоҕа дии саныыр. Онон төһөнөн аатырбытай-сураҕырбытай да, төһөнөн баай-дэлэй олоххо көччүйбүтэй да, соччонон үгүс сорго-муҥҥа, кыһалҕаҕа тиксэриҥ. 8Сэтэ-сэлээнэ туолан, өлөр өлүү, ытабыл-соҥобул уонна сут кинини биир күн иһигэр ситиэҕэ, бэйэтэ уокка уматыллыаҕа; кинини дьүүллүүр Айыы Тойон Таҥара оннук күүстээх»+.

9Кинини кытта көссүүлэспит, баайга-дуолга бииргэ көччүйбүт сир ыраахтааҕылара кини умайбыт уотун күдэн буруотун көрөннөр аһыйан ытаһыахтара-соҥоһуохтара, айманыахтара, 10уонна сордонорун көрөн, куттанан тэйиччи туран эрэ: «Оо, күүстээх-уохтаах улуу куорат Вавилон! Сор-муҥ, сор-муҥ да буолар эбит эйиэхэ, дьүүлүҥ чаас иһинэн буола оҕустаҕа!» – дэһиэхтэрэ.

11Сир-дойду атыыһыттара эргинэр табаардарын аны ким да атыыласпат буолан, эмиэ кинини аһыйан ытаһыахтара-соҥоһуохтара, айманыахтара. 12Кыһыл да, үрүҥ да көмүс табаары, күндү тааһы да, чөмчүүгү да, күндү лүөн таҥаһы, хараҥа кыһыл таҥаһы, солкону, уот кыһыл таҥаһы, араас үтүө сыттаах маһы, слон уҥуоҕа, күндү мас, боруонса, тимир уонна мрамор оҥоһуктары ким да атыыласпат буолуо; 13корицаны, фимиамы, мирраны итиэннэ лааданы, арыгыны, олива арыытын, үчүгэй бурдугу, сэлиэһинэйи, оҕуһу уонна барааны, сылгыны уонна колесницаны, кулуту, атыннык эттэххэ, тыыннаах дууһаны ким да аны ылыа суоҕа. 14«Дууһаҥ туохха таласпыта барыта мэлийдэ, баайыҥ-дуолуҥ, килбэҥнэс киэбиҥ көстө сүттэ – аны хаһан да ону эргитиэҥ суоҕа!»

15Ити баайынан эргинэн байбыт эргиэмсиктэр, киниттэн байбыт атыыһыттар кини сордоноро бэрдиттэн куттанан, тэйиччи туран ытаһан-соҥоһон айманан 16этиэхтэрэ: «Оо, сор-муҥ, сор-муҥ да буолар эбит эйиэхэ, улуу куорат! Күндү лүөнү, хараҥа кыһыл, умайар уот кыһыл таҥаһы кэтэриҥ, кыһыл көмүһүнэн, күндү таастарынан, чөмчүүгүнэн симэнэриҥ. 17Ол бэйэлээх баай барыта чаас иһигэр күдэҥҥэ көттөҕө!»

Бары хаппытааннар, муоранан айаннааччылар, мотуруостар уонна муора суолунан сылдьар эргиэмсиктэр – бары тэйиччи туран 18кини умайар уотун буруотун көрө-көрө: «Хайа куорат бу улуу куоракка тэҥнэһиэ баарай!» – диэн айманаллара; 19төбөлөрүгэр күлү куттан баран энэлийэ-энэлийэ, марылаччы ытыы-ытыы үөгүлэһэллэрэ: «Оо, сор-муҥ, сор-муҥ да буолар эбит эйиэхэ, улуу куорат! Муораҕа хараабыллаах эрэ барыта эн баайгынан эргинэн байбыта! Ол бэйэҥ биир чаас иһигэр кураанахтанныҥ!»

20Үөр-көт, мэҥэ Халлаан, үөрүҥ-көтүҥ, сибэтиэй Апостоллар уонна пророктар! Эһигини утары оҥорбут бары буруйун иһин кини Таҥара дьүүлүгэр турда.

21Онтон биир күүстээх Аанньал сүүнэ улахан суоруна моһуоннаах тааһы ылан муораҕа элитэн баран эппитэ: «Улуу куорат Вавилон субу курдук бүтэһиктээхтик – күөрэйбэттии суулларыллыаҕа! 22Аны эйиэхэ арфа да, ханнык да музыка, свирель, турба дорҕооно иһиллиэ суоҕа; аны эйиэхэ уран тарбахтаах мэлийиэҕэ, илии үлэтин идэтэ сүтүөҕэ, бурдук тардар тыас иһиллиэ суоҕа; 23Аны эйиэхэ сибэтиилинньик сырдыга сандаарыа суоҕа; күтүөт да, сүктэр кыыс да саҥата иһиллиэ суоҕа. Ол тоҕо оннугуй диэтэххинэ, эн эргиэмсиктэриҥ аан дойду улуу сололоохторо буолбуттара, норуот эрэ барыта эн алыпкар албыннатан муммута. 24Пророктар уонна сибэтиэйдэр хааннарыгар, сир үрдүгэр өлөрүллүбүт дьон хааныгар барытыгар – бу куорат буруйдаах»+.

19

19^1Бу кэнниттэн халлааҥҥа үтүмэн үгүс киһи саҥатын санатар ньиргиэрдээх саҥа дуораана иһиллибитэ: «Аллилуйя! Таҥарабыт биһигини быыһаата! Кини албан ааттаах, сүҥкэн күүстээх!+
2Дьүүллүүр дьүүлэ дьиҥ сөптөөх, кырдьыктаах: содурунан сир үрдүн сатарыппыт улуу содур дьахтары дьүүллээтэ, кулуттарын хаанын иэстэстэ!»+

3Иккистээн эмиэ: «Аллилуйя! Содур дьахтар умайбыт уотун буруота үйэлэр тухары өрө устар!» – диэбиттэрэ+.

4Онуоха сүүрбэ ордугуна түөрт ытык кырдьаҕас уонна түөрт харамай сөһүргэстии түһэн: «Аминь! Аллилуйя!» – дии-дии, бүрүстүөлүгэр олорор Таҥараҕа сүгүрүйбүттэрэ+.

Бараан Оҕото уонна Сүктэр Кыыс малааһыннара

5Бүрүстүөлтэн: «Таҥарабытын кулуттара бука бары – Кинини ытыктааччылар, кыра да, улуу да барыта – айхаллааҥ!» – диир саҥа дуораһыйбыта+.

6Онуоха дохсун уу тыаһыгар, күүстээх этиҥ ньиргиэригэр холоонноох үтүмэн үгүс киһини санатар саҥаны истибитим: «Аллилуйя! Айыы Тойон Таҥара[*], Барытын Тутан Олорооччу салайар кэмэ кэллэ!+
7Үөрүөҕүҥ-көтүөҕүҥ, өрөгөйдүөҕүҥ, Киниэхэ уруй-айхал этиэҕиҥ! Бараан Оҕотун уруу күнэ үүннэ, кэргэнэ бэлэм буолла+. 8Сүктэр кыыс кэтэригэр ып-ыраас, сып-сырдык күндү лүөн таҥас бэрилиннэ». (Күндү лүөн таҥас – сибэтиэйдэр кырдьыктаах быһыылара.)+

9Онтон Аанньал миэхэ: «Сурун: Бараан Оҕотун уруу малааһыныгар ыҥырыллыбыттар – алгыстаахтар!» – диэбитэ. Итиэннэ өссө эппитэ: «Бу – Таҥара дьиҥ кырдьыктаах тыла». 10Сүгүрүйээрибин атаҕар бокулуоннуу түспүппэр: «Кэбис, итинник гыныма, – диэбитэ. – Мин эмиэ эйигин да, Иисуһу кэрэһиттиир бырааттаргын да кытта бииргэ сулууспалыыбын. Иисуһу кэрэһиттээһин – Таҥара этэрин дьоҥҥо биллэрии тыына, онон Таҥараҕа сүгүрүй»+.

Үүт маҥан аттааҕы көрүү

11Онтон мин халлаан арыллыбытын көрбүтүм, арай көрдөхпүнэ, онно үүт маҥан ат турара. Аты миинэн Олорооччу «Эрэллээх уонна Дьиҥнээх» диэн ааттааҕа. Кини кырдьыктаахтык дьүүллүүр, кырдьык күүһүнэн кыргыһар. 12Хараҕа уот төлөнүн курдук, төбөтүгэр элбэх мэнньиэстээх; аата-суола Киниэхэ сурулла сылдьар да, ол ааты Бэйэтиттэн ураты атын ким да билбэт+. 13Таҥна сылдьар таҥаһа хаан буолбут. Кини аата – «Таҥара Тыла»+. 14Кэнниттэн ып-ыраас, мап-маҥан күндү лүөн таҥастаах, үрүҥ аттаах мэҥэ халлаан сэриилэрэ иһэллэрэ. 15Аты миинэн Олорооччу уоһугар норуоттары кыргыахтаах сытыы батастааҕа. Кини норуоттары тимир торуосканан салайыаҕа; Кини винограды илдьи тэпсэн, Таҥара, Барытын Тутан Олорооччу, уорун-кылынын уохтаах утаҕын ыган таһаарар+. 16Таҥаһыгар да, өттүгэр да «Ыраахтааҕылар Ыраахтааҕылара, Тойоттор Тойонноро» диэн аат сурулла сылдьар.

17Онтон көрбүтүм, арай биир Аанньал күҥҥэ үктэнэн турара; кини халлаан хаба ортотунан көтөн иһэр көтөрдөргө ньиргиэрдээх куолаһынан: «Кэлиҥ, – диэн хаһыытаабыта, – Таҥара тэрийэр улуукан дьоро малааһыныгар мунньустуҥ, 18ыраахтааҕылар, кыахтаахтар-күүстээхтэр, сэрии тойотторун, сылгылар, хаһааҥҥыта эрэ бу сылгылары миинэ сылдьыбыт дьон өлүктэрин, туох баар көҥүл да, кулут да, кыра да, улуу да дьон өлүктэрин тоҥсуйан сиэҥ!»

19Көрбүтүм – били кыылы кытта сир ыраахтааҕылара сэриилэрин мунньан, аты миинэн Олорооччуну уонна Кини сэриилэрин утары кыргыһаары мустубуттар этэ+. 20Онтон кыыл билиэн түбэспитэ, кинини кытта бииргэ сылдьыбыт, араас дьиктини көрдөрөн кыыл бэлиэтин ылыммыттары уонна кини мөссүөнүгэр сүгүрүйээччилэри албыннаабыт сымыйа пророк эмиэ тутуллубута. Иккиэннэрин сиэрэнэн уһуура турар уот байҕалга тыыннаахтыы бырахпыттара+. 21Атыттара аты миинэн Олорооччу уоһугар баар батастан өлбүттэрэ; собулҕа аһылыктаах көтөр бииһин ууһа кинилэр өлүктэрин тото-хана сиэбитэ+.

20

Тыһыынча сыл

20^1Онтон көрбүтүм – түгэҕэ биллибэт аҥхай күлүүһүн тылын кытта улахан сыабы туппут Аанньал халлаантан түһэн иһэрэ+. 2Аанньал садаҕа моҕойу, адьарай уонна сатана буолар былыргы эриэн үөнү тутан ылан, биир тыһыынча сылга сыаптаан+
3түгэҕэ биллибэт аҥхайга бырахпыта; биир тыһыынча сыл бараныар диэри, норуоттары албыннаабатын диэн, үрдүнэн хам бэчээттээн кэбиспитэ. Ол кэмэ аастаҕына, моҕой кылгас кэмҥэ босхолоно сылдьыахтаах+.

4Онтон мин бүрүстүөллэр туралларын көрбүтүм, ол бүрүстүөллэргэ олорооччуларга дьүүллүүр былаас бэриллибит этэ. Итиэннэ Иисуһу уонна Таҥара тылын туоһулаабыттарын иһин, моонньоох бастара быһыллыбыт дьон дууһаларын көрбүтүм. Бу кыылга да, кини мөссүөнүгэр да сүгүрүйбэтэх, сүүстэригэр да, илиилэригэр да кыыл бэлиэтин уурдарбатах дьон этилэр. Кинилэр олоххо төннөн кэлэн, тыһыынча сыл устата Христостуун ыраахтааҕылаабыттара;+
5оттон атын өлбүт дьон, тыһыынча сыл бараныар диэри, тилиннэриллибэтэхтэрэ. Бу – маҥнайгы тиллии. 6Алгыстаах сибэтиэй дьон бу маҥнайгы тиллиигэ тиллэллэр. Иккистээн өлөр куттал кинилэргэ суоһаабат: кинилэр Таҥара уонна Христос үлэһиттэрэ буоланнар, Кинини кытта бииргэ тыһыынча сыл устата ыраахтааҕылыахтара+.

Сатана кыайтарыыта

7Онтон, тыһыынча сыл аастаҕына, сатана хаайыытыттан босхолонон тахсан, сир түөрт муннугар баар Гог уонна Магог норуоттары, албыннаан-түөкэйдээн кыргыһыыга хомуйуоҕа; бу норуоттар ахсааннара муора кумаҕын курдук аата-ахса биллибэт. 8Кинилэр сир киэҥ иэнин биир гына ылан, сибэтиэйдэр олорор сирдэрин, Таҥара тапталлаах куоратын, төгүрүйбүттэрэ;+
9ол гынан баран халлаантан Таҥараттан[*] уот түһэн бэйэлэрин имири сотон ааспыта+. 10Оттон кинилэри албынныы сылдьыбыт адьарайы тутан ылан, кыыл уонна сымыйа пророк быраҕыллыбыт умайа турар сиэрэлээх күөлүгэр элиппиттэрэ. Кинилэр үйэлэр тухары түүннэри-күннэри быыстала суох муҥу-сору көрүөхтэрэ+.

Үрүҥ бүрүстүөл Дьүүлэ

11Онтон мин сүдү бэйэлээх үрүҥ бүрүстүөлү уонна ол бүрүстүөлгэ Олорооччуну көрбүтүм; сир-халлаан Кини ньууруттан куотан, аны хаһан да эргийбэттии симэлийэ сүппүтэ+. 12Көрбүтүм, өлбүттэр – улуу да, кыра да барыта – Таҥара иннигэр тураллара, иннилэригэр кинигэлэр тэлэччи арыллыбыттар этэ. Өссө биир кинигэни, Олох Кинигэтин, арыйбыттара, онон өлбүттэр кинигэлэргэ хайдах суруллубутунан, тугу оҥорбуттарынан көрөн дьүүллэммиттэрэ+. 13Муора бэйэтин түгэҕиттэн өлбүттэрин таһаарбыта, өлүү уонна үөдэн түгэҕэ эмиэ өлбүттэрин биэрбиттэрэ; хас биирдии киһи тугу оҥорбутунан көрөн дьүүллэммитэ;+
14өлүү уонна үөдэн түгэҕэ иккиэн уот байҕалга быраҕыллыбыттара. Бу уот байҕал – иккис өлүү. 15Олох Кинигэтигэр суруллубатах киһи барыта умайа турар байҕалга быраҕыллыбыта+.

21

Саҥа сир-халлаан

21^1Онтон мин саҥа халлааны, саҥа сири көрбүтүм. Урукку сир-халлаан симэлийэ сүппүтэ, муора эмиэ аны суоҕа+. 2Мин, Иоанн, Сибэтиэй Куораты – сүктэр кыыс аналлааҕар симэммитин курдук бары силигэ ситэн мэҥэ халлаантан, Таҥараттан түһэн иһэр саҥа Иерусалимы – көрбүтүм+. 3Онтон халлаантан сүҥкэн улахан саҥа дуораһыйарын истибитим: «Көр бу, Таҥара олоҕо аны киһи аймаҕы кытта бииргэ буолуоҕа. Кини дьону кытта бииргэ олоруоҕа, кинилэр эмиэ Таҥара норуота буолуохтара. Кини Бэйэтинэн дьону кытта сылдьан, кинилэр Таҥаралара буолуоҕа; 4харахтарын уутун хас биирдии таммаҕын сотуоҕа, өлүү-сүтүү диэн аны суох буолуоҕа; энэлгэн, ытабыл-соҥобул, ыарыы эмиэ сүтүөҕэ. Урукку барыта ааста»+.

5Бүрүстүөлгэ Олорооччу: «Көр бу, барыта саҥаны айабын!» – диэбитэ. Онтон миэхэ эппитэ: «Сурун, бу дьиҥ кырдьыктаах, эрэбил тыл»+. 6Кини миэхэ өссө манныгы эппитэ: «Барыта туолла! Мин Альфабын уонна Омегабын, Төрүппүн уонна Бүтэр Уһукпун. Утаппыкка өлбөт мэҥэ уутун дьүүктэтиттэн босхо иһэрдиэм;+
7кыайааччы итини барытын ылыа, Мин кини Таҥарата буолуом, кини Мин уолум буолуо+. 8Оттон куттамсахтар, итэҕэлэ суохтар, сидьиҥнэр, өлөрүөхсүттэр, содурдар, абынан-хомуһунунан дьарыгырааччылар, эмэгэккэ сүгүрүйээччилэр уонна бары сымыйаччылар аналлара – сиэрэлээх уот байҕалга түһүү. Ити иккиһин, бүтэһиктээхтик, өлүү буолар»+.

Саҥа Иерусалим

9Тиһэх сэттэ иэдээн толору кутуллубут сэттэ кытахтаах сэттэ Аанньаллартан биирдэстэрэ миэхэ кэлэн: «Кэл, эйиэхэ сүктэр кыыһы – Бараан Оҕотун кэргэнин көрдөрүөм», – диэбитэ+. 10Тыын миэхэ сайбытыгар Аанньал миигин сүдү үрдүк хайаҕа таһааран халлаантан, Таҥараттан түһэн иһэр улуу куораты, сибэтиэй Иерусалимы, көрдөрбүтэ+. 11Ол куорат Таҥара килбиэннээх сырдыгынан сыдьаайар сардаҥата күндүттэн күндү таастыы, курустаал курдук ыраас яспистыы, күлүмнүүрэ+. 12Куорат сүүнэ улахан үрдүк истиэнэлээҕэ, уон икки халҕан ааннааҕа, ол ааннарын аайы биирдии Аанньал турара. Халҕаннарга Израиль уолаттарын уон икки ууһун аата суруллубут этэ. 13Илин диэки үс халҕан аан баара, хоту үс, соҕуруу үс, арҕаа эмиэ үс халҕан аан баара. 14Истиэнэтэ уон икки акылаат үрдүгэр тутуллубут этэ, хас биирдии акылаакка Бараан Оҕотун уон икки Апостолларын ааттара суруллан турара+.

15Миигин кытта кэпсэппит Аанньал куораты, куорат халҕаннарын, истиэнэлэрин кэмниир кыһыл көмүс ураҕастааҕа+. 16Куорат түөрт муннук быһыылааҕа, устата туоратыгар тэҥ этэ. Аанньал куораты ураҕаһынан кэмнээбитэ уон икки тыһыынча стадия буолбута; устата, туората уонна үрдүгэ тэҥ этэ. 17Истиэнэтин кэмнээбитэ сүүс түөрт уон түөрт тоҕонох буолбута, Аанньал кээмэйин кэриҥэ син биир дьон кээмэйин курдуга. 18Яспис истиэнэлээх куорат атына барыта дьэҥкир өстүөкүлэ курдук ып-ыраас кутуу кыһыл көмүс этэ. 19Куорат истиэнэтин акылаата араас күндү таас киэргэтиилээҕэ: бастакы акылаат – яспис, иккис – сапфир, үһүс – халцедон, төрдүс – изумруд,+
20бэһис – сардоникс, алтыс – сердолик, сэттис – хризолит, ахсыс – берилл, тохсус – топаз, онус – хризопраз, уон биирис – бирюза, уон иккис – аметист. 21Оттон уон икки халҕана уон икки чөмчүүк этэ: хас биирдии халҕан – биирдии чөмчүүк. Уулуссата – дьэп-дьэҥкир өстүөкүлэ курдук ыраас кыһыл көмүс.

22Куоракка Таҥара Дьиэтэ – Храм баарын көрбөтөҕүм: Барытын Тутан Олорооччу Айыы Тойон Таҥара уонна Бараан Оҕото Бэйэлэринэн куорат Храма буолаллар. 23Таҥара килбиэннээх сырдыга сыдьаайар буолан куорат күн да, ый да сырдатарыгар наадыйбат; куорат сыдьаайар сырдыга – Бараан Оҕото+. 24Быыһаммыт норуоттар бу куорат сырдыгар сылдьыахтара, сир ыраахтааҕылара онно бэйэлэрин албан ааттарын, чиэстэрин илдьэ киириэхтэрэ. 25Халҕан ааннар күнүһүн хатаммакка туруохтара, түүн диэн суох буолуоҕа. 26Куоракка норуоттар албан ааттара, чиэстэрэ киллэриллиэҕэ. 27Туох да кирдээх, ким да сидьиҥ, албыны-көлдьүнү тутуспут онно киириэ суоҕа, арай Бараан Оҕотугар баар Олох Кинигэтигэр ааттара суруллубут эрэ дьон киириэхтэрэ+.

22

22^1Аанньал миэхэ Таҥара уонна Бараан Оҕотун бүрүстүөлүн анныттан сүүрүгүрдэ сытар, курустаал курдук сып-сырдык, ып-ыраас өлбөт мэҥэ уутун өрүһүн көрдөрбүтэ. 2Куорат уулуссатын ортотугар уонна өрүс уҥуор-маҥаар өттүгэр сылга уон икки төгүл, хас ый аайы ас кутар олох Аал луук маһа үүнэн турара; мас сэбирдэҕэ норуоттары үтүөрдэр аналлааҕа+. 3Куоракка аны кыраммыт диэн туох даҕаны суох буолуоҕа; онно Таҥара уонна Бараан Оҕотун бүрүстүөлэ туруоҕа, итиэннэ Таҥара кулуттара Киниэхэ сулууспалыахтара. 4Кинилэр Таҥара сирэйин көрүөхтэрэ, Таҥара аата сүүстэригэр суруллан сылдьыаҕа+. 5Түүн диэн онно суох буолуо, Айыы Тойон Таҥара кинилэри сырдатар буолан ханнык да уокка, күн уотугар да наадыйыахтара суоҕа. Кинилэр үйэлэр тухары ыраахтааҕылаан олоруохтара+.

Христос кэлиитэ

6Аанньал миэхэ эппитэ: «Бу сөптөөх, дьиҥ кырдьыктаах тыл; сибэтиэй пророктар Айыы Тойон Таҥаралара сотору кэминэн туох буолуохтааҕын кулуттарыгар көрдөрөөрү, Аанньалын ыытта»+.

7«Көр бу, Мин сотору кэлиэм: ким бу инникини төлкөлүүр кинигэ тылын тутуһар, ол алгыстаах!»+

8Мин, Иоанн, маны барытын илэ бэйэбинэн көрбүт-истибит киһи буолабын. Барытын көрөн, ситэри истэн баран ону көрдөрбүт Аанньалга сүгүрүйээрибин, атаҕар бокулуоннуу түспүтүм+. 9«Кэбис, итинник гыныма, – диэбитэ кини. – Мин эйигин, эн пророк бырааттаргын уонна бу кинигэ тылын тутуһаачылары кытта бииргэ Таҥараҕа сулууспалыыбын, Таҥараҕа сүгүрүй!»

10Итиэннэ эппитэ: «Бу кинигэ билиҥҥини да, кэнэҕэһи да төлкөлүүр тылын хам бэчээттээн кэбиһимэ. Болдьохтоох кэм чугаһаата+. 11Аньыылаах өссө да аньыыны оҥоро түстүн, кирдээх өссө киртийдин, кырдьыксыт кырдьыгы оҥоро түстүн, сибэтиэй өссө ырааһырдын»+.

12«Көр бу, Мин сотору кэлиэм! Хас биирдиигэ тугу оҥорбутунан көрөн биэрэрдии, төлөбүрбүн илдьэ кэлиэм+. 13Мин Альфа уонна Омега, Төрүт уонна Бүтэр Уһук, Бастакы итиэннэ Тиһэх буолабын»+.

14Кини кэриэстэрин тутуһааччылар[*] алгыстаахтар. Кинилэр олох Аал луук маһыттан амсайар бырааптаахтар, куорат аанынан киирэр кыахтаахтар+. 15Оттон ыттар, абынан-хомуһунунан дьарыгырааччылар, содурдар, өлөрүөхсүттэр, эмэгэккэ сүгүрүйээччилэр уонна сымыйаны таптааччылар, сымыйаны оҥорооччулар – олор бары куорат тас өттүгэр хаалыахтара+.

16«Мин, Иисус, бу туһунан эһиэхэ сэттэ сиэркэпкэ туоһулаттара Аанньалбын ыыттым. Мин Давид силиһинэбин, сарсыардааҥҥы сырдык сулуспун»+.

17Тыын уонна Сүктэр Кыыс иккиэн: «Кэл!» – диэн ыҥыраллар. Истибит эрэ барыта: «Кэл!» – диэн ыҥырыахтын. Утаппыт кэлиэхтин, иһиэн баҕалаах кэлэн, өлбөт мэҥэ уутун босхо ылыахтын!+

18Мин бу билиҥҥини да, кэнэҕэһи да төлкөлүүр кинигэ тылын истээччини сэрэтэбин: ким эрэ бу тылга тугу эмэ эптэҕинэ, Таҥара ол киһини бу кинигэҕэ этиллибит иэдээҥҥэ тиксэриэҕэ;+
19оттон ким эмэ бу кинигэ билиҥҥини да, кэнэҕэһи да төлкөлүүр тылыттан тугу эмэ көҕүрэттэҕинэ, Таҥара кинини бу кинигэҕэ этиллибит Олох Кинигэтигэр суруллар, сибэтиэй куоракка киирэр аналыттан матарыаҕа.

20Бу маны Кэрэһиттээччи этэр: «Дьиҥ чахчы, Мин сотору кэлиэм!»

Аминь, оо, кэл, Айыы Тойон Иисус!+

21Айыы Тойоммут Иисус Христос[*] илгэлээх үтүөтэ барыгытын кытта эҥээрдэһиэхтин. Аминь.

* 1:4-5 Аньыыбытыттан-харабытыттан Бэйэтин Хаанынан сууйбукка – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «аньыыбытыттан-харабытыттан Бэйэтин Хаанынан быыһаабыкка».

* 1:8 Альфа уонна Омега – грек алпаабытын бастакы уонна бүтэһик буукубалара. Төрүппүн итиэннэ бүтэр уһукпун – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 1:10 Мин Альфабын уонна Омегабын, Бастакыбын уонна Тиһэхпин – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 2:1 Эфес – Эф 1:1 быһаарыытын көр.

* 2:8 Смирна (билиҥҥи Измир) – Эфестэн 56 км хоту сытар, Эгейскэй муора кытылыгар турар улахан эргиэн куората.

* 2:12 Пергам – Сардистан 80 км ыраах сытар куорат, Зевс таҥараҕа уонна да атын таҥараларга итэҕэл киинэ. Манна Рим императорыгар, таҥараҕа курдук, сүгүрүйэллэрэ.

* 2:18 Фиатира – Пергамтан 65 км ыраах сытар Лидия куората. Бу эргиэн үрдүктүк сайдыбыт куората ордук пурпур таҥаһы оҥорон таһаарарынан сураҕырара.

* 3:1 Сардис – Эфестэн илин диэки 50 км ыраах сытар куорат, Малай Азия биир саамай модун куораттарыттан биирдэстэрэ.

* 3:7 Филадельфия – Сардистан соҕуруулуу-хоту диэки 40 км ыраах сытар кыра куорат.

* 3:14 Лаодикия – Филадельфияттан соҕуруулуу-арҕаа диэки 40 км ыраах сытар куорат; Фригия саамай баай куората.

* 5:8 Сибэтиэйдэр – Таҥара дьоно.

* 5:9 Биһигини – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

* 5:10 Биһигини – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «кинилэри». Биһиги сир үрдүгэр ыраахтааҕылыахпыт – «кинилэр сир үрдүгэр ыраахтааҕылыахтара».

* 6:1, 3, 5, 7 Кэлэҥҥин көр! – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Кэл!»

* 8:13 Аанньал – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «хотой».

* 9:11 Аваддон – «аллараа дойду баһылыга». Аполлион – «өлөрүөхсүт».

* 12:3 Уот кыһыл – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «уот тыыннаах».

* 13:1 Мин муора кумах кытылыгар турбутум – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «садаҕа моҕой муора кытылыгар турбута».

* 13:10 Ким билиэн ылар – бэйэтэ билиэн барыаҕа, ким болотунан өлөрөр – бэйэтэ болоттон өлүөҕэ – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Ким билиэн барыахтаах – билиэн барыаҕа, ким болоттон өлүөхтээх – болоттон өлүөҕэ».

* 15:3 Сибэтиэйдэр Ыраахтааҕылара – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «үйэлэр Ыраахтааҕылара» эбэтэр «норуоттар Ыраахтааҕылара».

* 16:16 Армагеддон – Магедон (Мегиддо) куорат; сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Армагедон» (Магедон хайата).

* 16:21 Түөртүү буут – тылыттан тылыгар түһэрэн тылбаастаатахха, «талант саҕа улахан тобурах». Талант – 26 кг – 36 кг тиийэ ыйааһыннаах мээрэй.

* 19:6 Таҥара – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Таҥарабыт».

* 20:9 Таҥараттан – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

* 22:14 Кини кэриэстэрин тутуһааччылар – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «таҥастарын сууна сылдьааччылар».

* 22:21 Айыы Тойоммут Иисус Христос – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Айыы Тойон Иисус», «Иисус Христос»; барыгытын кытта – «барыбытын кытта», «сибэтиэйдэри кытта» эбэтэр «Кини бары сибэтиэйдэрин кытта».

+ 1:1 Арыл 22:6
+ 1:2 Ин 19:35
+ 1:3 Арыл 22:7, Арыл 22:10

+ 1:4 Тахсыы 3:14, Арыл 3:1, Арыл 4:5, Арыл 5:6, Ин 3:11, 1 Тим 6:13, Апос 26:23, 1 Кор 15:20, Кол 1:18, 1 Пет 1:18-19

+ 1:6 Тахсыы 19:6, 1 Пет 2:9, Арыл 5:10, Арыл 20:6, 1 Пет 4:11, Иуд 1:24-25, Арыл 5:13

+ 1:9 Мк 10:39
+ 1:10 Арыл 4:2
+ 1:12 Тахсыы 25:1, Тахсыы 25:37,
+ 1:13 Арыл 15:6
+ 1:14 Арыл 2:18, Арыл 19:12
+ 1:16 Евр 4:12, Арыл 19:15, Мф 17:2
+ 1:17 Мф 28:4, Арыл 2:8, Арыл 22:13
+ 1:18 Рим 6:9, Рим 14:9, Арыл 9:1, Арыл 20:1
+ 2:1 Арыл 1:13, Арыл 1:16
+ 2:2 2 Кор 11:13, 1 Ин 4:1

+ 2:7 Мф 11:15, Мк 4:9, Лк 8:8, Арыл 3:6, Арыл 3:13, Арыл 3:22, Арыл 13:9, Арыл 3:5, Арыл 21:7, Лк 23:43, 2 Кор 12:4, Төрүт. 2:9, Төрүт. 3:22, Арыл 22:2

+ 2:8 Арыл 1:17-18
+ 2:9 Иак 2:5, 2 Кор 8:9, Арыл 3:9
+ 2:10 Арыл 12:11, Иак 1:12, Арыл 3:11
+ 2:11 Арыл 2:7, Арыл 20:6, Арыл 21:8
+ 2:12 Арыл 1:16

+ 2:14 2 Пет 2:15, Апос 15:29, 1 Кор 8:10, 1 Кор 10:19

+ 2:15 Арыл 2:6

+ 2:16 2 Фес 2:8

+ 2:17 Арыл 2:7, Тахсыы 16:31, Ин 6:48-50, Арыл 3:12, Арыл 19:12

+ 2:18 Арыл 1:14-15
+ 2:20 Арыл 2:14
+ 2:21 2 Пет 3:9, 2 Пет 3:15
+ 2:23 Мф 16:27
+ 2:25 Арыл 3:11

+ 2:26 Саал 2:9, Арыл 12:5, Арыл 19:15, Арыл 22:16

+ 2:29 Арыл 2:7

+ 3:1 Арыл 1:4-5, Арыл 1:16, Рим 1:15, Эф 2:1, Эф 2:5, Кол 2:13, 1 Тим 5:6

+ 3:3 Мф 24:43-44, 2 Пет 3:10, 1 Фес 5:2, Арыл 16:15

+ 3:4 Иуд 1:23, Арыл 6:11, Арыл 7:9, Мф 10:11, Мф 22:8, Апос 13:46

+ 3:5 Арыл 2:7, Арыл 21:7, Тахсыы 32:32, Саал 55:9, Саал 68:29, Лк 10:19, Мф 10:32

+ 3:6 Арыл 2:7
+ 3:9 Арыл 2:9
+ 3:10 2 Пет 2:9, 1 Кор 10:13

+ 3:11 Арыл 22:7, Арыл 22:12, Арыл 22:20, Арыл 2:25

+ 3:12 Арыл 2:7, Саал 22:6, Арыл 2:17

+ 3:13 Арыл 2:7

+ 3:14 Аман өһө 8:22, Кол 1:15, Кол 1:18, 1 Кор 14:16, 2 Кор 1:20

+ 3:17 1 Кор 4:8, Ин 9:39-41
+ 3:18 Арыл 16:15
+ 3:19 Аман өһө 3:12, Евр 12:5-6
+ 3:20 Лк 12:36, Ин 14:23

+ 3:21 Ин 16:33, Саал 109:1, Мк 16:19, Мф 19:28, Лк 22:30

+ 3:22 Арыл 2:7
+ 4:1 Арыл 1:10
+ 4:2 Арыл 1:10,
+ 4:4 Арыл 3:4

+ 4:5 Арыл 8:5, Арыл 11:19, Арыл 16:18, Арыл 1:4-5,

+ 4:6 Арыл 15:2,
+ 4:11 Арыл 5:12, Саал 32:9-11
+ 5:1 Арыл 10:4, Арыл 22:10
+ 5:5 Арыл 22:16, Төрүт. 49:9

+ 5:6 Ин 1:29, Ин 1:36, 1 Пет 1:19, Апос 8:32-33, Арыл 1:4-5

+ 5:8 Саал 140:2, Арыл 8:3-4

+ 5:9 Саал 32:3, Арыл 14:3, Арыл 7:9, Арыл 11:9, Арыл 14:6, Арыл 14:3-4

+ 5:10 Тахсыы 19:6, 1 Пет 2:9, Арыл 1:6
+ 5:11 Лк 2:13
+ 5:12 Арыл 4:11

+ 5:13 Саал 144:16, Саал 150:6, 1 Пет 4:11, Иуд 1:24-25, Арыл 1:6, Арыл 7:12

+ 5:14 Арыл 4:10

+ 6:1 Арыл 5:1, Арыл 4:7, Арыл 14:2, Арыл 19:6

+ 6:4 Мк 13:8
+ 6:6 Арыл 7:3
+ 6:9 Арыл 20:4

+ 6:10 Саал 78:10, Саал 93:3, Саал 118:84, Лк 18:7, 2 Фес 1:6, Арыл 19:2

+ 6:11 Арыл 3:4
+ 6:12 Мк 13:8, Арыл 11:13,
+ 6:14 Арыл 16:20
+ 6:16 Лк 23:30
+ 6:17 Саал 75:8,
+ 7:3 Арыл 14:1, Арыл 22:4
+ 7:9 Арыл 3:4
+ 7:10 Арыл 12:10, Арыл 19:1
+ 7:11 Арыл 4:6
+ 7:12 Арыл 5:13-14

+ 7:14 Мф 24:21, Евр 9:14, Арыл 19:8, Арыл 22:14

+ 7:16 Саал 120:6,
+ 7:17 Саал 22:1, Ин 10:11, Арыл 21:4
+ 8:1 Арыл 5:1
+ 8:2 Мф 18:10-11
+ 8:3 Тахсыы 30:7, Саал 140:2, Арыл 5:8
+ 8:4 Апос 10:4
+ 8:5 Арыл 4:5
+ 8:7 Тахсыы 9:23-24,
+ 8:8 Тахсыы 7:17, Тахсыы 7:19, Арыл 11:6
+ 8:10 Арыл 9:1
+ 8:12 Тахсыы 10:21-23,

+ 9:1 Лк 10:18, Арыл 8:10, Арыл 12:8-9, Арыл 1:18

+ 9:3 Тахсыы 10:4
+ 9:4 Арыл 7:2-4
+ 9:12 Арыл 11:14
+ 9:13 Тахсыы 27:2, Тахсыы 30:2
+ 9:14 Арыл 16:12
+ 9:20 1 Кор 10:20, Саал 134:15-18,
+ 9:21 Арыл 21:8, Арыл 22:15
+ 10:1 Арыл 4:3, Арыл 1:15-16
+ 10:4 Арыл 5:1, Арыл 22:10
+ 10:7 Арыл 11:15
+ 10:9 Саал 118:103,
+ 11:1 Арыл 21:15
+ 11:2 Лк 21:24, Арыл 12:6, Арыл 13:5
+ 11:6 Тахсыы 7:17, Тахсыы 7:19, Арыл 8:8
+ 11:7 Арыл 9:1,
+ 11:9 Саал 78:2-3
+ 11:11 Төрүт. 2:7,
+ 11:12 Арыл 4:1, 1 Фес 4:17
+ 11:13 Арыл 6:12
+ 11:14 Арыл 8:13, Арыл 9:12

+ 11:15 Мф 24:31, Арыл 10:7, Тахсыы 15:18, Лк 1:33, 1 Кор 15:24

+ 11:16 Арыл 4:4
+ 11:17 Арыл 1:4, Арыл 16:5
+ 11:18 Саал 2:1, Арыл 20:12
+ 11:19 Арыл 15:5, Тахсыы 9:23, Арыл 16:21
+ 12:1 Төрүт. 37:9
+ 12:3 Арыл 13:1, Арыл 17:3, Арыл 17:12
+ 12:5 Саал 2:9, Арыл 2:27, Арыл 19:15
+ 12:6 Арыл 11:3, Арыл 13:5
+ 12:7 Иуд 1:9

+ 12:9 Төрүт. 3:1, Арыл 20:2, Лк 10:18, Ин 12:31

+ 12:11 Арыл 15:2, Лк 14:26, Ин 12:25, Арыл 2:10

+ 12:12 Саал 95:11,
+ 12:14 Тахсыы 19:4, Арыл 13:5
+ 12:17 Төрүт. 3:15
+ 13:1 Арыл 12:3
+ 13:2 Лк 4:6
+ 13:5 Арыл 11:2, Арыл 12:6
+ 13:7 Арыл 11:7, Арыл 12:17
+ 13:8 Арыл 3:5
+ 13:9 Арыл 2:7
+ 13:10 Арыл 14:12

+ 13:13 Мк 13:22, Арыл 16:13, Арыл 19:20, Лк 9:54

+ 13:14 Мф 24:24, Мк 13:22, 2 Фес 2:9

+ 14:1 Саал 2:6, Саал 9:12, Евр 12:22, Арыл 3:12, Арыл 7:3-4

+ 14:2 Арыл 1:15, Арыл 6:1
+ 14:3 Саал 32:3, Арыл 5:9
+ 14:4 2 Кор 11:2, Иак 1:18, 2 Фес 2:13
+ 14:8 Арыл 18:2
+ 14:9 Арыл 13:15
+ 14:10 Саал 74:8, Арыл 14:10, Арыл 20:10
+ 14:12 Арыл 13:10
+ 14:13 Арыл 20:6
+ 14:14 Арыл 1:13
+ 14:15 Мк 4:29
+ 14:19 Арыл 19:15
+ 15:1 Арыл 16:1, Арыл 17:1, Арыл 21:9
+ 15:2 Арыл 4:6, Арыл 12:11, Арыл 13:17
+ 15:3 Тахсыы 15:1, Саал 91:6
+ 15:4 Саал 85:9
+ 15:5 Тахсыы 38:21, Арыл 11:19
+ 15:6 Арыл 1:13
+ 15:7 Арыл 4:6
+ 15:8 Тахсыы 40:34-35,
+ 16:1 Арыл 15:1, Саал 78:6,
+ 16:2 Арыл 13:16, Тахсыы 9:9-11
+ 16:3 Арыл 8:8-9
+ 16:4 Тахсыы 7:17-20
+ 16:5 Арыл 1:4, Арыл 11:17,
+ 16:6 Мф 23:35, Арыл 18:24,
+ 16:7 Арыл 6:9
+ 16:9 Апос 12:23
+ 16:10 Арыл 13:2, Тахсыы 10:21-22
+ 16:12 Арыл 9:14,
+ 16:13 Арыл 12:3, Арыл 13:11
+ 16:14 Мк 13:22, Арыл 13:13

+ 16:15 Мф 24:43-44, 2 Пет 3:10, 1 Фес 5:2, Арыл 3:3, Арыл 3:18

+ 16:18 Мк 13:19
+ 16:19 Арыл 14:10
+ 16:20 Арыл 6:14
+ 16:21 Тахсыы 9:23-25, Арыл 11:19
+ 17:1 Арыл 15:1, Арыл 21:9,
+ 17:2 Арыл 14:8
+ 17:3 Арыл 12:3
+ 17:6 Арыл 16:6
+ 17:8 Арыл 9:1, Арыл 11:7
+ 17:12 Арыл 12:3
+ 17:14 1 Тим 6:15, Арыл 19:16,
+ 17:16 Арыл 18:8
+ 18:2 Арыл 14:8,
+ 18:3 Арыл 17:2,
+ 18:5 Иона 1:2
+ 18:6 Саал 136:8,
+ 18:8 Арыл 17:16
+ 18:24 Мф 23:35, Арыл 16:6, Арыл 17:6
+ 19:1 Саал 61:12, Арыл 7:10
+ 19:2 Арыл 6:10
+ 19:3 Арыл 14:11, Арыл 18:9
+ 19:4 Арыл 4:4
+ 19:5 Саал 133:1, Саал 134:1
+ 19:6 Арыл 1:15, Арыл 6:1, Саал 92:1
+ 19:7 Мф 22:2, Мф 25:10, Арыл 21:2
+ 19:8 Арыл 7:14
+ 19:10 Апос 10:25-26, Арыл 22:8-9
+ 19:12 Арыл 1:14, Арыл 2:17
+ 19:13 Ин 1:1

+ 19:15 Арыл 1:16, Саал 2:9, Арыл 2:27, Арыл 12:5, Арыл 14:19-20

+ 19:19 Арыл 16:16
+ 19:20 Арыл 13:11-15, Арыл 16:13,
+ 19:21 Арыл 1:16
+ 20:1 Арыл 9:1
+ 20:2 Төрүт. 3:1, Арыл 12:9
+ 20:3 Саал 54:24,
+ 20:4 Мф 19:28, Арыл 6:9, Арыл 13:12-16,

+ 20:6 Арыл 2:11, Арыл 14:13, Арыл 21:8, Тахсыы 19:6, Арыл 1:6

+ 20:8 Арыл 16:14
+ 20:9 Арыл 11:5
+ 20:10 Арыл 19:20
+ 20:11 Саал 101:27
+ 20:12 Тахсыы 32:32, Тахсыы 32:33, Мф 16:27
+ 20:13 Апос 24:15
+ 20:15 Мф 13:42, Мф 13:50
+ 21:1 2 Пет 3:13, Арыл 20:11
+ 21:2 Гал 4:26, Евр 12:22, Арыл 19:7
+ 21:4 Арыл 7:17,
+ 21:5 2 Кор 5:17

+ 21:6 Арыл 1:6, Арыл 22:13, Ин 4:10, Ин 7:37

+ 21:7 Арыл 2:7, Арыл 3:5, Мф 25:34, 2 Кор 6:18

+ 21:8 1 Кор 6:9-10, Гал 5:19-21, Арыл 22:15, Арыл 2:11, Арыл 20:6

+ 21:9 Арыл 15:1, Арыл 17:1
+ 21:10 Арыл 17:3
+ 21:11 Тахсыы 40:34
+ 21:14 Эф 2:20
+ 21:15 Арыл 11:1
+ 21:19 Тахсыы 28:17-20,
+ 21:23 Арыл 22:5
+ 21:27 Саал 117:20
+ 22:2 Төрүт. 2:9, Төрүт. 3:22, Арыл 2:7

+ 22:4 Саал 16:15, Мф 5:8, 1 Ин 3:2, Евр 12:14, Арыл 7:3-4

+ 22:5 Саал 35:10, Арыл 21:23
+ 22:6 Арыл 1:1
+ 22:7 Арыл 3:11, Арыл 1:3
+ 22:8 Арыл 19:10
+ 22:10 Арыл 10:4, Арыл 1:3
+ 22:11 2 Тим 3:13
+ 22:12 Мф 16:27
+ 22:13 Арыл 1:8, Арыл 21:6
+ 22:14 Арыл 7:14

+ 22:15 Аман өһө 12:22, 1 Кор 6:9-10, Гал 5:19-21, Арыл 21:8

+ 22:16 Арыл 5:5, Арыл 2:26

+ 22:17 Арыл 21:2, Арыл 21:9, Ин 7:37, Арыл 21:6

+ 22:18 Аман өһө 30:6

+ 22:20 1 Кор 16:22

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=YKT

Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. Е

7. И

8. К

9. Л

10. М

11. О

12. П

13. Р

14. С

15. Т

16. Ф

17. Х

18. Э

Авва (арамей.) – Аҕа. Оҕо аҕатын ыҥырар иһирэх тыла. Айыы Тойон Иисус Христос холобурун батыһан маҥнайгы христианнар Таҥараны итинник ыҥыраллара.

Авраам – еврей норуотун улуу төрүт өбүгэтэ, Таҥара ураты сөбүлэһиини оҥорсубут киһитэ. Халбаҥнаабат бигэ итэҕэллээх буолан, кини «Таҥара доҕоро» диэн ааты ылбыт.

Аҕа баһылыктар (грек. пресбүтэрой, нууч. старейшины) – аҕабыыттары кытта тэҥҥэ еврей норуотун олоҕун салайсар бас-көс дьон; сорохторо синедрион (Үрдүкү Сүбэ) чилиэннэрэ буолаллара.

Аҕабыыт (грек. һиэрэус, нууч. священник) – Былыргы Израильга: Моисей Сокуонугар ыйыллыбыт сүөһүнү, көтөрү, бурдугу аньыы толугар сиэртибэ биэрэн Таҥараҕа сулууспалыыр киһи. Израильга, Сокуон быһыытынан, Левий удьуордарыттан ураты атын ким да аҕабыыт буолар кыаҕа суоҕа.

Аллилуйя (евр.) – Айыы Тойону айхаллааҥ. Еврейдэр Таҥараны үөрүүлээхтик уруйдуур-айхаллыыр тыллара.

Аминь (евр.) – дьиҥ чахчы оннук. Иудейдар уонна христианнар Таҥараҕа үҥүүлэрин түмүктүүр тыллара.

Апостол (грек. апостолос) – сорукка ыытыллыбыт киһи. Саҥа Кэс Тылга: Иисус Христос талан ылан Таҥара Саарыстыбатын туһунан Евангелиены иһитиннэртэрэ ыыппыт үөрэнээччитэ, миссионер. Маҥнайгы христианнар Иерусалимнааҕы сиэркэптэрин Апостоллар салайаллара.

Араҥ ыарыы – былыр тирии ыарыытын араас көрүҥүн барытын бу курдук ааттыыллара. Араҥ буолбуттары кирдээхтэр диэн ааттаан, дьонтон-сэргэттэн үүрэллэрэ. Аҕабыыт ыарыһаҕы сирийэн көрөн баран, үтүөрбүт диэтэҕинэ, киһи урукку олорбут сиригэр-уотугар төннөрө.

Архиерей (грек. архиэрэус, нууч. первосвященник) – Таҥара үлэһиттэрин иерархиятын баһылыга. Бу уһулуччулаах солотун таһынан кини өссө синедрион салайааччыта этэ. Архиерей дойду политическай олоҕор улахан сабыдыаллааҕа.

Асия – арҕааҥҥы Турция сиригэр баар, былыргы Рим империятыгар киирсэр уобалас. Бу уобаласка Мисия, Лидия, Фригия уонна Кария сирэ-уота киирсэрэ. Киин куората Эфес этэ.

Бараан Оҕото (слав.) – аньыы-хара бырастыы буоларын туһугар сиэртибэҕэ бэриллэр туох да омсото суох бараан оҕото. Киһи аймах аньыытын-буруйун Бэйэтигэр ылынан, кинилэр тустарыгар өлөн быыһыы кэлбит Сибэтиэй Айыы Тойону пророктар маннык ааттаабыттар.

Биэс уонус күн бырааһынньыга (евр. Шевуот) – Паасха кэнниттэн биэс уон күн буолан баран бэлиэтэнэр Үүнүү бырааһынньыга. Бу бырааһынньыгы еврейдэр Иерусалимҥа көрсөргө дьулуһаллара.

Быһыы, быһыллыы (грек. пэритомэ, нууч. обрезание) – еврей норуотун үгэһэ, уол оҕо төрөөбүтэ ахсыс күнүгэр оҥоһуллар сиэр-туом. Бу сиэр-туом – Таҥара Авраамҥа эппит кэс тылын бэлиэтэ – оҕо Таҥара норуотугар киирсэрин көрдөрөрө.

Быыһааччы (грек. Сотэр, нууч. Спаситель) – Мессия, Христос, киһи аймаҕы буруйтан-аньыыттан, хара дьайтан, өлөр өлүүттэн быыһыы кэлбит Иисус Христос Айыы Тойон.

Вавилон – Месопотамия саамай бөдөҥ куораттарыттан биирдэстэрэ, элбэх дойдуну сэриилээн ылбыт Вавилон империятын киинэ. Бу империя сэриилэрэ б. э. иннинээҕи 587 с. Иерусалимы урусхаллаабыттара, Израиль норуотун билиэн ылан кулут оҥостубуттара.

Веельзевул (Баал-Зебул) – сахсырҕа таҥарата. Куһаҕан тыыннар тойоннорун сатана аата. Бу аат Израиль ыаллыы омуктара сүгүрүйэр тыыннарын Ваал-Зебуб аатыттан үөскээбит.

Галилея муората (Тивериада муората) – Галилеяҕа баар күөл. Саамай кэтириир сирэ 11 км, уһуна 21 км. Атын аата – Геннисарет (евр. Киннерет).

Геенна (евр. Ге-Хинном) – Иерусалим соҕуруу-арҕаа өттүгэр баар хочо. Былыр бу хочоҕо эмэгэттэргэ дьону сиэртибэ биэрэллэрэ. Биһиги эрабыт иннинээҕи II үйэттэн ыла бу тыл аньыылаахтар өлөн баран бүтэһиктээхтик накаастанар-буруйданар сирдэрин символа буолбута.

Голгофа (арамей. Гулгулта, евр. Гулголет) – бас уҥуоҕа. Иерусалимтан чугас турар томтор; омос көрүүгэ киһи чөмчөкөтүн санатарын иһин маннык ааттаммыт буолуон сөп.

Давид – биһиги эрабыт иннинээҕи 1055–1015 сс. Израилы салайбыт улуу ыраахтааҕы, Саалтыыр (Псалтирь) үгүс ырыаларын, үҥүүлэрин суруйбут поэт, пророк.

Давид Уола – Иисус Христос аата. Сирдээҕи олоҕор кини Давид ыраахтааҕы удьуора этэ. Күүтүүлээх Быыһааччы, Суруйууларга этиллэринэн, Давид удьуора буолуохтааҕа, онон Иисус Христоһу маннык ыҥырыы Кини Быыһааччы буоларын аһаҕастык билиниигэ тэҥнээҕэ.

Динарий (лат.) – Рим үрүҥ көмүс манньыата, үлэһит күннээҕи орто хамнаһа.

Евангелие (грек. Эвангелион) – Саҥа Кэс Тылга: маҥнай Таҥара Саарыстыбата чугаһаабытын туһунан, онтон кэлин Иисус Христос барбытын кэннэ, Христос киһи аймаҕы буруйтан-аньыыттан, хара дьайтан, өлөр өлүүттэн өрүһүйээри өлөн баран тиллибитин туһунан үөрүүлээх иһитиннэрии. Кэлин «Евангелие» диэн тыл «Иисус Христос туһунан суругунан кэпсээһин» диэн суолтаҕа туттуллар буолбута.

Илгэлээх үтүө (грек. харис, нууч. благодать) – Таҥара таптала, үтүө сыһыана, дьоҥҥо биэрэр алгыстаах күүһэ-күдэҕэ.

Исайя – Иисус Христос киһи аймаҕы быыһыы кэлиэхтээҕин ураты чаҕылхайдык туоһулаабыт пророк.

Киһи Уола (евр. Бен-адам, арам. Бар-наша, нууч. Сын Человеческий) – Эргэ Кэс Тылга «киһи, өлөр оҥоһуулаах» диэн суолтаҕа туттуллара. Иисус Христос бу ааты ылыныыта истээччилэргэ Даниил пророк (Дан 7:13 ) кэнэҕэс кэлиэхтээх Христос туһунан төлкөлөөбүтүн санатыахтааҕа.

Кириэскэ тиирии – былыргы Рим империятыгар буруйдаахтары накаастаан өлөрүү биир саамай ыар көрүҥэ. Кириэскэ тиириллибит киһи хас эмэ күн устата сору-муҥу көрөн өлөрө. Аймахтара, чугас дьонноро, улахан эрэйинэн үрдүкү тойоттортон көҥүллэтэн эрэ баран, кинини харайар кыахтаахтара.

Кураайы куйаар – киһитэ-сүөһүтэ, уута, ото-маһа суох, элбэх хайалаах кураайы, таас сир. Хотооллоругар тамариск, акация, терновник эрэ үүнэр, хаһан эмэ ардах түстэҕинэ, от быгар.

Кэс тыл хоппото – Иерусалимҥа баар Таҥара Дьиэтин Сибэтиэйтэн Сибэтиэй хоһугар турар хоппо (кээмэйэ быһа холоон – 115´70´70 см). Бу акацияттан оҥоһуллубут, истиин-тастыын кыһыл көмүһүнэн бүрүллүбүт хоппо иһигэр икки дьапталҕа тааска суруллубут Таҥара Уон Кэриэһэ, кыһыл көмүс иһиккэ кутуллубут маанна (маанна быһаарыытын көр) итиэннэ Аарон көҕөрө тыллыбыт үөл мас тайаҕа угуллан турбуттар.

Левиттэр – Иаков уолун Левий удьуордара. Моисей Сокуонун быһыытынан левиттэр сулууспа кэмигэр аҕабыыттарга көмөлөһөр эбээһинэстээхтэрэ.

Легион – Рим 5-6 тыһыынча киһилээх сатыы сэриитин холбоһуга.

Маанна – Израиль норуота Синай иччитэх сирин устун 40 сыл устата көһө сырыттаҕына, Таҥара халлаантан түһэрбит үрүҥ куруппаны санатар минньигэс аһа.

Моисей – Израиль норуотун кулуттааһынтан (Египет сириттэн) быыһаан таһаарбыт, Таҥара Сокуонун бар дьонугар тиэрдибит улуу пророк.

Осанна (евр. һошиана) – быыһаа биһигини. Иудеяҕа ыраахтааҕылары айхаллыыр тыллара.

Отуу бырааһынньыга (евр. Суккот, нууч. Кущей праздник) – бастаан күһүҥҥү виноград хомуурун бырааһынньыга этэ. Бу бырааһынньыгы отууга олорон бэлиэтииллэрэ. Кэлин еврейдэр өбүгэлэрэ Синай кураайы куйаарынан көһө сылдьан отууга олорбуттарын санатар бырааһынньыкка кубулуйбут.

Паасха (евр. Песах) – еврейдэр өбүгэлэрэ Египет хабалатыттан босхоломмуттарын бэлиэтиир саамай улуу бырааһынньык. Нисан ый (кулун тутар ортото-муус устар ортото) 15 күнүгэр ылыллар. Паасха кэмигэр аһытыылаах килиэби сиири Сокуон боборо. Иерусалим олохтоохторо уонна үҥэ-сүктэ кэлбит дьон 10–15 киһилээх бөлөхтөргө арахсан бииргэ аһыыллара. Аһылыкка бараан оҕотун, атыннык эттэххэ «паасханы», сииллэрэ.

Понтий Пилат – биһиги эрабыт 26–36 сс. Рим императора Иудеяҕа анаабыт баһылыга.

Пророк (грек. профэтэс) – Таҥараҕа чугас, Кини этэрин дьоҥҥо тиэрдэр киһи. Эргэ Кэс Тыл кэмигэр Таҥара еврей норуотугар элбэх пророгу биэрбитэ. Кинилэр сиргэ Иисус Христос кэлэн бар дьон туһугар толук буолуохтааҕын бэрт элбэх сыл инниттэн өтө көрбүттэрэ, бүтэр уһук кэллэҕинэ, Иисус Христос иккиһин эргиллэн аан дойдуну дьүүллүөн иннигэр туох буолуохтааҕын төлкөлөөбүттэрэ. Саҥа Кэс Тылга Таҥара этэрин дьоҥҥо тиэрдэр, иһитиннэрэр христианнар эмиэ пророктар диэн ааттаналлар.

Равви, Раввуни – тойонум. Еврейдэр итэҕэлгэ үөрэтэр киһини ытыктабыллаахтык ыҥырар тыллара.

Саддукейдар (евр. цаддиким) – былыргы Израиль религиознай-политическай олоҕор улахан сабыдыаллаах Таҥара үлэһиттэрэ, аҕа баһылыктар. Кинилэр фарисейдары утараллара, суруллубут Сокуону эрэ билинэллэрэ, Аанньаллар баалларын, өлбүттэр тиллиэхтээхтэрин итэҕэйбэт этилэр.

Самария олохтоохторо – Иудея уонна Галилея икки ардыларынааҕы Самария (Шомрон) уобалаһыгар олорор, атын омуктары кытта булкуспут еврейдэр. Итэҕэллэрэ Тораҕа (Моисей биэс кинигэтигэр) олоҕурара. Политикаҕа, сиэргэ-туомҥа, итэҕэлгэ тыл тылларыгар киирсиспэт буоланнар, иудейдары кытта өстөһөллөрө.

Саҥа Кэс Тыл (грек. Кайнэ Диатэкэ, нууч. Новый Завет) – саҥа сөбүлэһии, дуогабар, сойуустаһыы. Таҥара дьону кытта саҥа сөбүлэһии түһэрсиэхтээҕин туһунан пророктар Эргэ Кэс Тыл кинигэлэригэр эрдэттэн өтө көрөн эппиттэр. Иисус Христос сиргэ олорон ааспыт олоҕо, үөрэппит үөрэҕэ, киһи аймах буруйун-аньыытын боруостаан кириэскэ өлүүтэ, килбиэннээх тиллиитэ барыта Таҥара киһи аймаҕы кытта оҥорсубут саҥа сөбүлэһиитэ буолбута. Саҥа Кэс Тыл былыргы грек тылынан суруллубут 27 кинигэлээх.

Сибэтиэйдэр – Саҥа Кэс Тылга: Таҥара дьоно, христианнар.

Синагога – еврейдэр Таҥараҕа үҥэр, Сокуону үөрэтэр, мунньахтыыр, дьыалаларын-куолуларын быһаарсар дьиэлэрэ.

Синедрион (евр. санхедрин, грек. сүнедрион) – еврей норуотун Рим саба баттыыр былааһыттан харыстыыр соруктаах, итэҕэл, быраап, суут дьыалатын быһаарар үрдүкү дьаһал тэрилтэтэ. Синедрион 71 чилиэннээҕэ (аҕабыыттар, аҕа баһылыктар, сокуонньуттар, фарисейдар, саддукейдар). Салайааччылара архиерей этэ.

Скиния, Туоһулааһын Скинията (грек.) – еврейдэр Синай кураайы куйаарын устун көһө сылдьар кэмнэригэр Таҥараҕа үҥэргэ анаан оҥостуммут баай-талым көстүүлээх сүүнэ улахан балааккалара (устата 14 м, туората 4 м, үрдүгэ 5 м). Иһигэр кэс тыл хоппото ууруллара.

Смоковница – Палестинаҕа дэлэйдик үүнэр кэтит сэбирдэхтээх минньигэс отонноох мас.

Сокуон (Моисей Сокуона, грек. номос, нууч. закон) – Таҥара Синай хайатын үрдүгэр Моисейга биэрбит сокуоннара (Уон Кэриэһэ) уонна киһи олоҕун бары өрүттэригэр сыһыаннаах ыйыылара-кэрдиилэрэ. Кинини кытта сөбүлэһии түһэрсибит Израиль норуота бу кэриэстэри халбаҥнаабакка тутуһуохтааҕа. Еврейдэр атын омуктары «Сокуона суохтар» диэн ааттыыллара. Библия маҥнайгы биэс кинигэтэ эмиэ «Сокуон» диэн ааттанар. Бу кинигэлэргэ Таҥара норуокка Моисейынан бэрдэрбит кэриэстэрэ, ыйыылара-кэрдиилэрэ киирбиттэр. Еврей Библиятын кинигэлэрин барыларын түмэн «Сокуон уонна Пророктар» диэн ааттыыллара.

Сокуонньуттар (грек. грамматэус, нууч. книжник, законник) – Суруйуулары, чуолаан Моисей Сокуонун, дириҥник ырытан чинчийэр үөрэхтээх дьон; үксүлэрэ фарисейдар этилэр.

Субуота (евр. шаббат, грек. саббатон) – сынньалаҥ. Еврей халандаарыгар нэдиэлэ сэттис күнэ. Бу Таҥараҕа анаммыт ытык күҥҥэ ханнык да үлэ көҥүллэммэт. Субуота сынньалаҥа бээтинсэ киэһэ күн киирбитин кэннэ, маҥнайгы үс сулус таҕыстаҕына, саҕаланара.

Таҥара Дьиэтэ (грек. хиэрос, наон, нууч. храм) – иудейдар Таҥараҕа сүгүрүйэр, сулууспалыыр, сиэртибэ биэрэр Храмнара, кинилэр норуот быһыытынан сомоҕолоһууларын бэлиэтэ. Таҥара Дьиэтэ Иерусалимҥа эрэ баара. Кини Сибэтиэйтэн Сибэтиэй хоһугар архиерей эрэ сылга биирдэ киирэн, бэйэтин уонна Израиль дьонун буруйун-аньыытын иһин сиэртибэ биэрэрэ. Айыы Тойон Иисус Христос өтө көрөн эппитин курдук, б. э. бастакы үйэтин 70 сылыгар римляннар Таҥара Дьиэтин төрдүттэн урусхаллаабыттар.

Таҥара Дьиэтин Ырааһырдыы бырааһынньыга (евр. Ханука) – Сирия баһылыга IV Антиох Епифан Таҥара Дьиэтин үс сыл устата тэпсибитин-киртиппитин кэннэ, б. э. иннинээҕи 164 с. хат ырааһырдан, сибэтии гынан, Таҥараҕа анаабыттарын бэлиэтиир иудей бырааһынньыга.

Фарисейдар (евр. перушим) – былыргы Иудея олоҕор улахан сабыдыаллаах религиознай бөлөх. Кинилэр Моисей Сокуонун, сиэри-туому, үгэстэри эҥкилэ суох тутуһарга дьулуһаллара, норуоттан эмиэ ону ирдииллэрэ, Аанньаллар, абааһылар баалларын, өлбүттэр кэнэҕэс тиллиэхтээхтэрин итэҕэйэллэрэ.

Хоруоп – Палестинаҕа өлбүт дьону хайа куоҥхалайдарыгар эбэтэр очуос таастарга хаһыллан оҥоһуллубут улахан хаспахтарга – склептэргэ харайаллара. Бокуонньугу үчүгэй сыттаах арыынан оҕунуохтаан баран, таҥаска суулууллара уонна истиэнэни кыйа турар таас ыскаамыйаҕа уураллара. Киһи төҥкөйөн эрэ баран киирэр намыһах ааннарын, кыыл, көтөр буулаабатын диэн, улахан сымара таастарынан бүөлэтэллэрэ. Ардыгар хаспах таһыгар кыракый сад үүннэрэллэрэ.

Эргэ Кэс Тыл (грек. Палайа Диатэкэ, нууч. Ветхий Завет) – Таҥара Израиль норуотун кытта Синай хайатыгар оҥорсубут сөбүлэһиитэ. Бу сөбүлэһии быһыытынан Таҥара дьону кытта ураты сыһыаҥҥа киирэр, кинилэри өрүүтүн араҥаччылыах буолар, оттон дьон Кини этэр кэс тылын толоруохтаахтар.

Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

1. Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

2. Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

3. Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

4. Былыргы Илин Дойдулар

5. Иисус Христос кэминээҕи Рим империята

6. Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана

7. Павел Апостол миссионердыыр иккис айана

8. Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

9. Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

Былыргы Илин Дойдулар

Былыргы Илин Дойдулар

Иисус Христос кэминээҕи Рим империята

Иисус Христос кэминээҕи Рим империята

Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана

Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана

Павел Апостол миссионердыыр иккис айана

Павел Апостол миссионердыыр иккис айана

Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

1. Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир

2. Иерусалим Уонна Елеон Хайата

3. Синай Хайата

4. Туустаах

5. Фавор Хайата

6. Назарет

7. Вифлеем

8. Нордан

9. Капернаум

10. Галилея Каната

11. Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол

12. Геннисарет Куөлэ

13. Вифания

14. Рим Колизейа

Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир

Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир

Иерусалим Уонна Елеон Хайата

Иерусалим Уонна Елеон Хайата

Синай Хайата

Синай Хайата

Туустаах

Туустаах

Фавор Хайата

Фавор Хайата

Назарет

Назарет

Вифлеем

Вифлеем

Нордан

Нордан

Капернаум

Капернаум

Галилея Каната

Галилея Каната

Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол

Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол

Геннисарет Куөлэ

Геннисарет Куөлэ

Вифания

Вифания

Рим Колизейа

Рим Колизейа

ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА

ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА

Мф 1:23 Ис 7:14; 8:8. 2:6 Мих 5:2. 2:15 Ос 11:1. 2:18 Иер 31:15. 3:3 Ис 40:3. 4:4 Втор 8:3. 4:6 Пс 90:11-12. 4:7 Втор 6:16. 4:10 Втор 6:13. 4:16 Ис 9:1-2. 5:21 Исх 20:13. 5:27 Исх 20:14. 5:31 Втор 24:1. 5:33 Лев 19:12; Числ 30:3. 5:38 Исх 21:24; Лев 24:19-20. 5:43 Лев 19:18. 8:17 Ис 53:4. 9:13 Ос 6:6. 10:36 Мих 7:6. 11:10 Мал 3:1. 11:14 Мал 4:5-6. 12:7 Ос 6:6. 12:21 Ис 42:1-4. 12:40 Иона 2:1. 13:15 Ис 6:9-10. 13:35 Пс 77:2. 15:4 Исх 20:12; 21:17. 15:9 Ис 29:13. 18:16 Втор 19:15. 19:4 Быт 1:27; 5:2. 19:5 Быт 2:24. 19:19 Исх 20:12-16; Лев 19:18. 21:5 Ис 62:11; Зах 9:9. 21:9 Пс 117:26. 21:13 Ис 56:7. 21:16 Пс 8:3. 21:42 Пс 117:22-23. 22:24 Втор 25:5. 22:32 Исх 3:6. 22:37 Втор 6:5. 22:39 Лев 19:18. 22:44 Пс 109:1. 23:39 Пс 117:26. 24:15 Дан 12:11. 24:29 Ис 13:9-10; 34:4. 24:30 Дан 7:13. 26:15 Зах 11:12. 26:31 Зах 13:7. 26:64 Пс 109:1; Дан 7:13. 27:10 Зах 11:12-13; Иер 19:1-13; 32:6-9. 27:34 Пс 68:22. 27:46 Пс 21:2.

Мк 1:3 Мал 3:1; Ис 40:3. 4:12 Ис 6:9-10. 7:7 Ис 29:13. 7:10 Исх 20:12; 21-17. 10:4 Втор 24:1. 10:6 Быт 1:27; 5:2. 10:8 Быт 1:27; 2:24. 10:19 Исх 20:12-16; Втор 5:16-20. 11:10 Пс 117:25-26. 11:17 Ис 56:7. 12:11 Пс 117:22-23. 12:19 Втор 25:5. 12:26 Исх 3:6. 12:30 Втор 6:5. 12:31 Лев 19:18. 12:36 Пс 109:1. 13:25 Ис 13:10; 34:4. 13:26 Дан 7:13. 14:27 Зах 13:7. 14:62 Пс 109:1; Дан 7:13. 15:34 Пс 21:2.

Лк 2:23 Исх 13:2. 2:24 Лев 12:8. 3:6 Ис 40:3-5. 4:4 Втор 8:3. 4:8 Втор 6:13. 4:11 Пс 90:11-12. 4:19 Ис 61:1-2. 6:4 1 Цар 21:2-7. 7:27 Мал 3:1. 8:10 Ис 6:9-10. 10:27 Втор 6:5; Лев 19:18. 13:35 Пс 117:26. 18:20 Исх 20:12-16. 19:38 Пс 117:26. 19:46 Ис 56:7. 20:17 Пс 117:22. 20:37 Исх 3:6. 20:43 Пс 109:1. 21:27 Дан 7:13. 22:37 Ис 53:12. 22:69 Пс 109:1. 23:30 Ос 10:8. 23:46 Пс 30:6.

Ин 2:17 Пс 68:10. 6:31 Пс 77:24; 104:40. 6:45 Ис 54:13. 7:38 Притч 18:4; Ис 12:3; 58:11; Иез 47:1; Зах 14:8. 10:34 Пс 81:6. 12:13 Пс 117:25-26. 15:25 Пс 34:19; 68:5. 19:24 Пс 21:19. 19:36 Исх 12:46. 19:37 Зах 12:10.

Апос 1:20 Пс 68:26. 1:20 Пс 108:8. 2:21 Иоиль 2:28-32. 2:30 Пс 131:11. 2:31 Пс 15:10. 2:35 Пс 109:1. 4:11 Пс 117:22. 4:26 Пс 2:1-2. 7:5 Быт 17:8. 7:7 Быт 15:13-14; Исх 3:12. 7:18 Исх 1:8. 7:28 Исх 2:13-14. 7:30 Исх 3:2. 7:32 Исх 3:6. 7:34 Исх 3:5-10. 7:40 Исх 32:4, 23. 7:43 Ам 5:25-27. 7:50 Ис 66:1-2. 8:33 Ис 53:7-8. 13:22 Пс 88:21; 1 Цар 13:14. 13:34 Ис 55:3. 13:35 Пс 15:10. 13:41 Авв 1:5. 13:47 Ис 49:6. 15:17 Ам 9:11-12. 23:5 Исх 22:28. 28:27 Ис 6:9-10.

Иак 2:8 Лев 19:18. 2:11 Исх 20:13-14; Втор 5:17-18. 2:23 Быт 15:6. 4:6 Притч 3:34.

1 Петр 1:16 Лев 11:44; 19:2. 1:25 Ис 40:6-8. 2:6 Ис 28:16. 2:7 Пс 117:22. 2:8 Ис 8:14. 2:9 Исх 19:6; Ис 43:20-21. 2:22 Ис 53:9. 3:10 Пс 33:13-17. 4:8 Притч 10:12. 4:18 Притч 11:31. 5:5 Притч 3:34.

2 Петр 2:22 Притч 26:11.

Рим 2:24 Ис 52:5; Иез 36:20. 3:12 Пс 13:1-3. 3:13 Пс 5:10; Пс 139:4. 3:14 Пс 9:28. 3:15 Притч 1:16. 3:17 Ис 59:7-8. 3:18 Пс 35:2. 4:3 Быт 15:6. 4:8 Быт 15:5. 4:17 Быт 17:5. 4:18 Быт 15:5. 7:7 Исх 20:17. 8:36 Пс 43:22. 9:7 Быт 21:12. 9:9 Быт 18:10, 14. 9:12 Быт 25:23. 9:13 Мал 1:2-3. 9:15 Исх 33:19. 9:17 Исх 9:16. 9:20 Ис 29:16; 45:9. 9:25 Ос 2:23. 9:26 Ос 1:10. 9:28 Ис 10:22-23. 9:29 Ис 1:9. 9:33 Ис 8:14; 28:16. 10:5 Лев 18:5. 10:7 Втор 30:12-13. 10:8 Втор 30:14. 10:11 Ис 28:16. 10:13 Иоиль 2:32. 10:15 Ис 52:7. 10:16 Ис 53:1. 10:18 Пс 18:5. 10:19 Втор 32:21. 10:20 Ис 65:1. 10:21 Ис 65:2. 11:3 3 Цар 19:18. 11:4 3 Цар 19:18. 11:8 Ис 29:10; Втор 29:4. 11:10 Пс 68:23-24. 11:27 Ис 59:20-21; 27:9. 11:34 Ис 40:13; Иер 23:18. 11:35 Иов 41:3. 12:9 Втор 32:35. 12:20 Притч 25:21-22. 13:9 Исх 20:13-17; Лев 19:18. 14:11 Ис 49:18; 45:23. 15:3 Пс 68:9. 15:9 Пс 17:50. 15:10 Втор 32:43. 15:11 Пс 116:1. 15:12 Ис 11:10. 15:21 Ис 52:15.

1 Кор 1:19 Ис 29:14. 1:31 Иер 9:24. 2:16 Ис 40:13. 3:19 Иов 5:13. 3:20 Пс 93:11. 10:7 Исх 32:6. 10:26 Пс 23:1. 14:21 Ис 28:11-12. 15:27 Пс 8:7. 15:32 Ис 22:13. 15:54 Ис 25:8 15:55 Ос 13:14.

2 Кор 4:13 Пс 115:1. 6:2 Ис 49:8. 6:16 Лев 26:11-12. 6:17 Ис 52:11. 9:9 Пс 111:9. 10:17 Иер 9:23-24. 13:1 Втор 19:15.

Гал 3:6 Быт 15:6. 3:10 Втор 27:26. 3:11 Авв 2:4. 3:12 Лев 18:5. 3:13 Втор 21:23. 3:16 Быт 13:15; 24:7. 4:27 Ис 54:1. 4:30 Быт 21:10.

Еф 4:8 Пс 67:19. 4:25 Зах 8:16. 4:26 Пс 4:5. 5:31 Быт 2:24. 6:3 Исх 20:12.

1 Тим 5:18 Втор 25:4.

2 Тим 2:19 Числ 16:5, 26; Наум 1:7.

Евр 1:5 Пс 2:7; 2 Цар 7:14; 1 Пар 17:13. 1:6 Пс 96:7. 1:7 Пс 103:4. 1:9 Пс 44:7-8. 1:12 Пс 101:26-28. 1:13 Пс 109:1. 2:8 Пс 8:5-7. 2:12 Пс 21:23. 2:13 Пс 15:1; Ис 8:18. 3:11, 15 Пс 94:7-11. 4:3, 5 Пс 94:11. 4:4 Быт 2:2. 5:5 Пс 2:7. 5:6 Пс 109:4. 6:14 Быт 22:17. 7:2 Быт 14:17-20. 7:17, 21 Пс 109:4. 8:5 Исх 25:40. 8:12 Иер 31:31-34. 10:7-9 Пс 39:7-9. 10:17 Иер 31:33-34. 10:30 Втор 32:35-36; Пс 134:14. 10:38 Ис 26:20; Авв 2:3-4. 11:5 Быт 5:24. 11:21 Быт 47:31. 12:6 Притч 3:11-12. 12:20 Исх 19:13. 12:21 Втор 9:19. 12:26 Агг 2:6. 13:5 Втор 31:6. 13:6 Пс 117:6-7.

Арыл 2:27-28 Пс 2:8-9.

Table of Contents

Саҥа Кэс Тыл: Арыллыы

Саҥа Кэс Тыл

- Аан тыл

- Библия кинигэлэрин кылгатыллыбыт ааттара

- Арыллыы

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22

Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

- Авва
- Авраам
- Аҕа баһылыктар
- Аҕабыыт
- Аллилуйя
- Аминь
- Апостол
- Араҥ ыарыы
- Архиерей
- Асия
- Бараан Оҕото
- Биэс уонус күн бырааһынньыга
- Быһыы, быһыллыы
- Быыһааччы
- Вавилон
- Веельзевул
- Галилея муората
- Геенна
- Голгофа
- Давид
- Давид Уола
- Динарий
- Евангелие
- Илгэлээх үтүө
- Исайя
- Киһи Уола
- Кириэскэ тиирии
- Кураайы куйаар
- Кэс тыл хоппото
- Левиттэр
- Легион
- Маанна
- Моисей
- Осанна
- Отуу бырааһынньыга
- Паасха
- Понтий Пилат
- Пророк
- Равви, Раввуни
- Саддукейдар
- Самария олохтоохторо
- Саҥа Кэс Тыл
- Сибэтиэйдэр
- Синагога
- Синедрион
- Скиния, Туоһулааһын Скинията
- Смоковница
- Сокуон
- Сокуонньуттар
- Субуота
- Таҥара Дьиэтэ
- Таҥара Дьиэтин Ырааһырдыы бырааһынньыга
- Фарисейдар
- Хоруоп
- Эргэ Кэс Тыл

Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

- Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

- Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

- Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

- Былыргы Илин Дойдулар
- Иисус Христос кэминээҕи Рим империята
- Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана
- Павел Апостол миссионердыыр иккис айана
- Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

- Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

- Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир
- Иерусалим Уонна Елеон Хайата
- Синай Хайата
- Туустаах
- Фавор Хайата
- Назарет
- Вифлеем
- Нордан
- Капернаум
- Галилея Каната
- Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол
- Геннисарет Куөлэ
- Вифания
- Рим Колизейа

ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА